آنچه را بار كنى تحمّل كشيدنش را دارد ، و علّت خرابى زمين بىچيزى و تنگدستى اهل آن زمين است ، و فقر و ندارى آنان ناشى از زراندوزى واليان ، و بدگمانى آنان به بقاء حكومت ، و كم بهره گيرى آنان از عبرتها و پندهاست .
كاتبان
سپس در حال نويسندگان ، و منشيان حكومت دقّت كن ، و امورت را به بهترين آنها بسپار ، نامههايت را كه در بر دارندهء امور محرمانه است به آنان كه در تمام خوبيهاى اخلاق از ديگران جامعترند واگذار ، كسى كه پست و مقام او را مست نكند و منزلتش باعث جرأت او در مخالفت با تو در جمع حاضران نگردد ، و غفلتش سبب كوتاهى در رساندن نامههاى كارگزارانت به تو ، و گرفتن جوابهاى صحيح آن نامهها از تو نشود ، و در آنچه براى تو مىستاند و يا از جانب تو مىدهد فروگذارى ننمايد ، و پيمان و قراردادى كه براى تو مىبندد سست نبندد ، و از به هم زدن قراردادى كه به زيان تو منعقد شده ناتوان نماند ، به مرتبه و اندازهاش جاهل نباشد تا در امور به اندازهء مقام خود وارد گردد ، كه جاهل به مقام خويش به مقام ديگران جاهلتر است .
انتخاب منشيان به فراست و اعتماد و خوش گمانى خودت نباشد ، چرا كه مردان براى جلب نظر حاكمان خود را به ظاهر سازى و خوش خدمتى مىشناسانند ، در حالى كه پشت پردهء اين ظاهر سازى خبرى از خيرخواهى و امانتدارى نيست ، بلكه آنان را به كارهايى كه براى نيكان پيش از تو انجام دادهاند امتحان كن ، پس به آن شخص روى آر كه در ميان مردم اثرش نيكوتر ، و در امانتدارى معروفتر است ، كه اين برنامه نشانهء خيرخواهى تو براى خدا و براى كسى است كه عهدهدار كار اويى .
براى هر كارى از كارهايت رئيسى از منشيان قرار ده ، كه بزرگى امور او را عاجز نكند ، و كثرت كارها پريشانش نسازد . چنانچه در منشيانت عيبى باشد و تو از آن بىخبر بمانى مسئول آن هستى .
تاجران و صنعتگران
دربارهء تاجران و صنعتگران پذيراى سفارش باش ، و نسبت به آنان سفارش به نيكى كن ، بدون فرق بين آنان كه در يكجا مقيمند ، و آنان كه با مال خود در رفت و آمدند ، و آنان كه با هنر دست خود در پى كسب و سودند ، چه اينكه اينان مايههاى منافع ، و اسباب راحت جامعه ، و جلب كنندهء سودها از مكانهاى دور دست ، در بيابان و دريا ، و زمين هموار و ناهموار منطقهء حكومت تواند ، از مناطقى كه مردم در آن جمع نمىشوند ، و به رفت و آمد در آنها جرأت نمىكنند ، اينان اهل سلامتاند كه از ضرر آنان بيمى نيست ، و اهل صلح و مسالمتاند كه ترسى از بدى و آسيب آنان وجود ندارد .
از آنان كه در منطقهء حكومت تو به سر مىبرند و آنان كه در گوشه و كنار شهرهايت هستند كنجكاوى كن ،