امويان در دمشق ، دولت عباسيان به قدرت رسيد و « سفاح » تمامى امويان را تعقيب كرده و به قتل مىرسانيد . عدّهء كمى از امويان موفق به فرار شدند كه از آن ميان « عبدالرحمن بن معاويةبن هشامبن عبدالملك » بود كه به اسپانيا وارد شد و در آن جا گروهى از مردمان « أشبيليه » و « قرطبه » و جز اينها ، به گرد او جمع شده و با او بيعت نمودند . او در سال 141 هجرى بر اسپانيا تسلّط يافت و پايتخت حكومت خود را شهر « قرطبه » قرار داد .
او در اين شهر ، كاخ و مسجد جامعى را بنا كرد و نام عباسيان را از خطبهها حذف نمود . حكومت همچنان در دست فرزندان او بود تا اينكه در سال 300 هجرى ، هشتمين نوادهء او به نام « عبدالرحمن ناصر » به حكومت رسيد و ملقب به اميرالمؤمنين گرديد . و با حاكميت او خلافت عربى در اسپانيا آغاز گرديد .
ناصر ، مدت پنجاه سال بر اين سرزمين حكومت كرد و در دورانِ حكومت او ، امويان در اين كشور به عظمت و شكوهى رسيدند به طورى كه از لحاظ رشد علمى - ادبى - صنعتى در تمام كشور به ويژه در قرطبه ، آنچنان پيشرفتى حاصل شد كه با بغداد - كه در آن هنگام از عظمت و شكوه خاصّى برخوردار بود - برابرى مىنمود .
عبدالرحمن ، شهر « الزهراء » را بنا كرد و در آن شهر كاخهاى بسيار زيبايى - كه خارج از وصف مىباشد - ساخت . به طور كلّى مىتوان گفت : دوران حكومت او ( عبدالرحمن ) با عظمت و عزّت و سعادت همراه بود و پس از او فرزندش « حَكَم » در سال 350 هجرى جانشين وى گرديد . حَكَم كه شخصى علم دوست بود ، مركزى براى جمع آورى كتاب در ( الزهراء ) احداث نمود كه تا آن زمان هيچ يك از پادشاهان پيشين همانند آن را به وجود نياورده بودند . گفتهاند كه : « تعداد كتابهاى اين كتابخانه به چهارصد هزار و اندى مىرسيده است » . همچنين اين كتابخانه داراى چهل و چهار فهرست بوده است . پس از او ، فرزندش هشام در سال 366 هجرى جانشين وى گرديد ؛ اين خلافت همچنان در ميان فرزندان او دست به دست گشت تا اينكه « اميّةبن عبدالرحمن » در سال 422 هجرى ، به خلافت رسيد ، در اين زمان مملكت دچار فتنه و آشوب شد به حدّى كه او ناچار به فرار گرديد سپس درگذشت . او آخرين خليفهء بى اميّه در اسپانيا به شمار مىآمد كه تعداد اين خلفا در مجموع 16 نفر بوده است .
الرحلة الحجازية ( سفرنامه حجاز ) ( فارسى ) — صفحة 43
مساهمون: انصارى
ص٤٣