است يا آن كه در حقيقت ماه « رجب أصمّ » همين ماه رمضان فعلى است ، چنان كه مرسوم نزد « ربيعه » بوده است ، مشخص نيست . زيرا قوم « ربيعه » كه در شمال بلاد عرب تا عراق زندگى مىكردند و به نظر مىرسد كه علت تأخير ماه رجب به رمضان در نزد آنها بدان جهت بوده است كه بتوانند در اين فاصله خود را به مكه رسانيده و سپس به يمن سفر نمايند و ماه شوال را در آن جا بگذرانند و مال التجارهء خويش را به فروش رسانند سپس جهت انجام مراسم حج به مكه برگشته و از آن پس در حالى كه شاهد امنيت بر جانها و اموال خويش باشند ، به ديار خود مراجعت نمايند . بنابراين حركت آنان در ماههاى حرام صورت مىگرفت . به همين مناسبت بود كه رجب « مضر » و رجب « ربيعه » را جهت تعيين زمان هر يك عنوان مىكردند .
گاه اتفاق مىافتاد كه در سالهاى « نَسِىء » تحريمى كه مربوط به رجب است در ماه شعبان واقع مىشد و شخص اعلام كنندهء تأخير حرمت ( ناسِىْء ) ماه در موسم حج ، اين ندا را به گوش همه مىرساند كه :
« خداوندا ، من رجب آينده را حلال و شعبان را به جاى آن حرام مىشمارم » .
و در نتيجه عرب در آن سال طبق همين برنامه اعلام شده عمل مىكردند .
به همين مناسبت آنان دو ماه رجب و شعبان را « رجبين » و محرم و صفر را « صفرين » مىناميدند .
عرب همواره ماهها را به تأخير مىافكند تا اين كه ميان سالهاى قمرى و شمسى يكسان شود بدين ترتيب كه آنان هر سه سال ، يك ماه را به تأخير مىانداختند - كه تقريباً ميان سالهاى قمرى و شمسى همين مدت تفاوت وجود دارد - علت اين كار اين بود كه بدين وسيله آنان زمان حج را ثابت قرار مىدادند كه همواره با يكى از فصلهاى دو ربيع همزمان مىگرديد و سبب مىشد تا آنان به راحتى بتوانند بدون آن كه گرما و يا سرماى شديدى را تحمل نمايند ، بدين ديار سفر كنند و در اين زمان به ويژه پشم ، كُرْكْ ، كره ، روغن و چهار پايانى كه به وسيله آن تجارت مىكردند به وفور در دسترس آنان قرار داشت و آشكار است كه اين مواد ياد شده ، در ماه مخصوصى از سال قمرى به طور مداوم در دسترس نمىباشد .
الرحلة الحجازية ( سفرنامه حجاز ) ( فارسى ) — صفحة 239
مساهمون: انصارى
ص٢٣٩