نظر داشته باشد ، مىتواند از ورود اين بيمارى در بين حاجيان بيت اللَّه الحرام و گرفتار شدن زايران به آن جلوگيرى به عمل آورد .
شيوع بيمارىِ و با در سالهاى 1890 ، 1892 ، 1893 ، 1895 ، 1902 ميلادى ، در موسم حج و در ميان حجّاج با شدت بيشترى صورت گرفته و انبوهى از آنان را به كام مرگ فرستاده است .
هم اكنون مكّه داراى بيمارستان معروفى است بنام « شفخانه الخاصكيه » كه از خيرات « خاصكى سلطان » همسر « سلطان سليمانِ قانونى » بنا گرديده است ؛ اين بيمارستان داراى چهار شعبه در نواحى مختلف مكه است ، دو شعبه در راه مسعى و يكى در ادارهء بهداشت ، واقع در « جياد » و چهارمين شعبه كه بيشتر شبيه به دكان عطارى است بيشتر داروهاى آن فاسد گرديده است ، بطوريكه ضرر آن بيش از سود آن به نظر مىرسد .
در هر صورت توجّه به نكات ومسايل بهداشتى در مكّه بسيار اندك و ناچيز مىباشد . زيرا اعتماد آنان بيشتر بر طبّ كهن است كه بر اين اساس درمان بيشتر بيماريها از راه سوزاندن و حجامت و داغ كردن شديد ، صورت مىپذيرد . اين گروه به برخى از داروهاى سنّتى شرقى مانند « مُرِّمكّى » و « صبر زرد » بيش از طِبّ جديد اعتقاد دارند .
و الا حضرت خديو در انديشهء ايجاد بيمارستانى در مكّه بودند و در اين راستا پزشك و داروسازى را نيز براى آن تعيين نمودند ، ليكن اين دو نتوانستند مأموريت خويش را به انجام رسانند و به صورت موقّت خدمتكارانى كه از سوى ادارهء بهداشت وابسته به اوقاف ، در زمان حجّ تعيين شده بودند و مركز آنان در « تكيهء مصريها » بود انجام وظيفه مىكردند كه به حق مىتوان گفت : « در كار خويش موفق و مؤثر بودند » . هزينهاى كه بطور سالانه جهت انجام اين مأموريت خرج مىگرديد به بيش از هفتصد جنيهء مصرى مىرسيد كه در اين جا لازم است از كوششهاى هيئت بهداشتى همراه محمل مصرى كه تمامى حجّاج را تحت پوشش قرار داده و فرقى ميان حاجيان مصرى و غير از آن قايل
الرحلة الحجازية ( سفرنامه حجاز ) ( فارسى ) — صفحة 165
مساهمون: انصارى
ص١٦٥