« وادى الليمون » در شرق و « وادى العبيديه » ( العباديه ) و « الحسينيه » در جنوب . بيشتر سبزيجات اين بازار همراه ميوه ها ، از سوى طائف و رشته كوههاى « كرا » بدين مكان آورده مىشود . در اين بازار ، مغازه هاى فراوان وجود دارد كه در آن ماهى هاى سرخ كرده كه از جدّه آورده مىشود ، عرضه مىگردد ؛ غالباً اين نوع ماهى ها براى سلامتى زيان دارد زيرا در نتيجهء حرارت هوا و طولانى بودن زمان انتقال آن ، بوى نامطبوعى را به خود مىگيرد . « سوق الليل » در شرق مسجدالحرام قرار دارد كه بازارى بزرگ به شمار مىآيد و در آن جا تمامى نيازمنديهاى حاجيان در معرض فروش قرار گرفته است .
در تمامى بازارهاى ياد شده به هنگام حج ، جنب و جوش و فعاليّت بدون وقفهاى را مىتوان ملاحظه كرد كه سود فراوانى را نيز براى مردمان اين شهر به همراه دارد .
كارهاى سخت و طاقت فرسا در مكّه همواره بر عهدهء غلامان و بردهها مىباشد .
باربران ، هيزم شكنان ، الاغداران ، شتربانان ، سقاها و خدمه ، از اين گروه افراد تشكيل گرديدهاند . برده فروشان در مكّه داراى بازار بزرگى هستند كه با مرور زمان كم كم از وسعت آن كاسته شده ، تا بدانجا كه هم اكنون ديگر اثرى از آن بجاى نمانده است . محلى كه در آن برده ها به فروش مىرسيدند به « دكّه » موسوم بود ، زيرا در آن فضا دكّهاى قرار داشت كه برده هاى فروشى در آن مىنشستند .
به همين مناسبت به اين مطلب اشاره مىكنم كه آنچه حاجيان در مكّه خرج مىكنند بدان مقدارى نيست كه مورد اهانت و بى احترامى مردم مكّه قرار گيرند ! زيرا در صورتى كه اگر فرض كنيم همه ساله و به طور متوسط دويست هزار نفر بدين شهر روى آورند و ميانگين خرجى كه هر يك در مدت اقامت خود در مكّه هزينه مىكنند پنج جنيه باشد ، بنابراين مجموع تقريبى خرج حاجيان در مكّه حدّاقل يك ميليون جنيه در يك ماه مىباشد ؛ اين خرج ها شامل هزينهء مسكن ، بعضى خوراكيها ، دستمزد مطوف و زمزمىها « 1 » و خريد برخى هديه ها براى خانواده و دوستان هر حاجى مىباشد . با در نظر گرفتن تمام
هامش
( 1 ) . سقاهاى چاه زمزم .