فقط عقل را مخاطب قرار مىدهد و برخى تنها وجدان انسان را بدنبال دارند : اطمينانى كه وجدان را بعنوان آخرين داور در زمينهى سود و زيان اشياء معرفى مىكند ، ما در بارهى اين موضوع عقيدهاى داريم كه بطور تفصيل ذيلا شرح مى دهيم : سخنان زيباى على « ع » از سه قسم بيرون نيست ، بعضى از آنها فقط عقل را مخاطب قرار مىدهد و برخى تنها وجدان را مورد خطاب قرار داده و بيشتر آنها عقل و وجدان را با هم مخاطب ساخته است .
اما در بارهى سخنانى كه تنها عقل را مخاطب قرار داده بايد گفت : اين سخنان ، هدف اصلى و نتيجهى قطعى فعاليت هاى عقل بشمار مى رود .
عقلى كه با بررسى و دقت خود ، خوبى و بدى زمان را درك نموده و در اثر تجربههاى فراوان ، تمام حقايقى كه براى او كشف مىشود شناخته است . بدين جهت سخنان مزبور از آنجا كه ارتباط محكمى با حقايق دارد ، درست بر طبق قواعد هندسى ، داراى حدود و ابعاد ويژهاى القاء مى گردد ، از آن سو چون بستگى كاملى نيز با زيبائى بيان دارد در ميان اصول ادبى كلاسيكى عرب ، در زيباترين چهارچوب هنرى از نظر ماده و صورت ، جلوه مىكند .
در اين نوع حكمت هائى كه به عقل متوجه شده مى بينيم على « ع » اختيار را بدست مردم داده تا خودشان در آنچه مى بينند قضاوت كنند و به اختيار خودشان آن را گرفته يا ترك كنند ، و لذا در اين نوع حكمت ها صيغهى طلب به چشم نمى خورد ، تنها چيزى كه مى بينيم
بخشى از زيبايى هاى نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 133
مساهمون: جورج جرداق
ص١٣٣