و لم أعثر عليها بعدُ بأنّه شيء ما أتاه برجله . « 1 » با اينكه تعبيرى كه مرحوم آية الله حائرى ( رحمه الله ) نيافتهاند در نقل تهذيب البته در كتاب الطهارة هست . « 2 » نقل از منابع اصلى و بسنده نكردن به منابع دست دوم نيز فوايد بسيارى دارد و به همين دليل هيچ گاه با وجود منبع اصلى به منابع دست دوم اكتفا نكردهايم . از جمله فوايد اين روش ، تصحيح متن احاديث و آگاهى يافتن بر خلل سندى و متنى است . مثلًا ، حديث شماره 34 در وسائل جدّاً مغلوط نقل شده است . متن صحيح حديث در منبع اصلى يعنى تفسير عيّاشى ، و نيز بحار ، بدين صورت است :
كان إبليس أوّلَ مَن تغنّى ، و أوّل من ناح ، و أوّل من حدا : لمّا أكل آدم من الشجرة تغنّى ، فلمّا هبط حدا ، فلمّا استتر [ ظ : استقرّ ] على الأرض ناح يذكِره [ خ ل : فأذكره ] ما في الجنّة .
ولى در وسائل هم چاپ قديم هم جديد بدين صورت تصحيف شده است :
كان إبليس أوّل من تغنّى ، و أوّل من ناح ، لمّا أكل آدم من الشجرة تغنّى ، فلمّا هبطتْ حوّاء إلى الأرض ناح لذكره ما في الجنّة .
ملاحظه مىشود كه چگونه فعل « حدا » تبديل به « حوّاء » شده و « هبط » بناچار تبديل به « هبطت » ! علاوه بر سقط و اشتباه ديگرى كه در حديث رخ داده است و متأسّفانه در چاپ جديد و مصحّح وسائل هم اين حديث با مأخذ آن مقابله نشده و اشتباه فاحش آن در پانوشت ياد نشده است و اين اشتباه وسائل به كتابهايى كه به نقل از آن بسنده كردهاند منتقل شده است « 3 » . با اينكه در بحار و مأخذ اصلى به شكل صحيح نقل شده است .
. . .
هامش
« 1 » المكاسب المحرّمة ، ص 178
« 2 » رك : حديث 115
« 3 » مانند أنوار الفقاهة ، المكاسب المحرّمة ، ص 316 ( از يكى از عالمان معاصر ) ؛ و پاره اى از رساله هاى غنا كه در اين مجموعه چاپ شد ، مانند رساله 11 ، ص 737 ، رسالهء 23 ، ص 1288 و رساله 27 ، ص 1531