( 1 )
شهادت در راه خدا :
شهادت بدان معنائى كه سرچشمهى زندگى و سازندهى حيات است ، آنست كه كسى در راه زنده كردن يك سنت نيك و پسنديده يا ميرانيدن يك سنت زشت و ناپسند ، جان خود را نثار كند .
فداكاريهائى كه در راه خدا و در صحنهى دفاع از نيكى و مبارزه با بدى انجام نمىگيرد ، به هيچوجه شهادت محسوب نمىگردد .
مثلا اگر كافرى در ميدان جنگ ، مسلمانى را بقتل رسانيد آن مسلمان ، شهيد است ؛ همچنين اگر يكى از اهل بغى ( برهمزنندگان نظم و آرامش جامعهى اسلامى ) مسلمانى را در ميدان دفاع كشت ، آن مسلمان شهيد است .
ولى اگر مسلمانى ، مسلمان ديگرى را در يك كشمكش و نزاع شخصى يا بخاطر دفاع و حمايت از يك فكر مذهبى صحيح بقتل رسانيد ، آن مقتول نه شهيد است و نه برندهى يك افتخار ؛ زيرا ارزش و احترامى كه تاريخ انسانيت به شهيد ارزانى ميدارد ، در حقيقت بهاى جان اوست كه در راه مصلحت انسانها نثار شده است ؛ بنا بر اين ، حوادث شخصى يا فداكاريهائى كه منافى با مصلحت انسانها است ، نميتواند حائز اين ارزش و احترام باشد .
نوع ديگرى از كشته شدن را هم مىشناسيم كه از لحاظ مفهوم ، از شهادت دور تر و خون قربانى آن ، از آن انواع ديگر پستتر و بىارزشتر است و آن عبارتست از مرگ زعيم و رئيسى كه پيروان او و كسانى كه در كار او ذيحق و صاحبنظرند بر او شوريده و او را بقتل رسانند . در هر اجتماعى ، مصدر و منشأ قدرت آن كسى كه بنام ملت بر آنان حكومت مىكند يا كارى از كارهاى آنان را در دست دارد ، همان مجموعهى ملت است و