ووجه آن كه اين حكم تخفيف است مر اين امت را آنست كه بر امت موسى عليه السّلام قصاص واجب بوده است وبس . و بر امت عيسى عليه السّلام عفو واجب بوده است وبس . پس اين امت مخير شد ميان امور ثلثه تا افراط نباشد وتفريط نيز نباشد وازين جهت مسمى شده است دين محمدى صلَّى الله عليه وآله وسلَّم به أعدل الاديان .
و دور نيست كه تخفيف نسبت بدين موسى باشد و رحمت نسبت بدين عيسى ومنافات نيست ميان وجوب قصاص كه در صدر آيت مذكور است وتخفيف وتخيير كه در آخر آيه مذكور است زيرا كه قصاص واجبست أولا وعفو وديت مسقط اويند يا آن كه مراد از وجوب قصاص عدم جواز تعديست در قصاص به قرينه سبب نزول و بهتر آنست كه گفته شود كه مراد از كتب وجوب تخييريست نه عينى و وجوب تخييرى منافات ندارد به تخيير بلكه موقوفست بر آن .
واعتداء بمعنى ظلم است واينجا مراد قتل جا نيست و ( ذلك ) اشارتست به عفو يعنى كه بكشد جانى را بعد از آن كه عفو كرده باشد از ومر او راست عذاب عظيم اخروى يا دنيوى كه قتل اوست و به قصاص قتل جانى بنا بر سقوط حق او در قتل جانى به عفو .
ومخفى نيست كه آيت مذكوره ( 1 ) دالست بر وجوب قصاص در قتل آزاد
هامش
( 1 ) خلاصه ء مفاد آيه ء كريمه اموريست بشرح زير :
1 - ظاهر از قوله تعالى ( فِي الْقَتْلى ) كسانى است كه عمدا مقتول باشند .
2 - ظاهر آيه دلالت مىكند به تشريع قتل حر وعبد وانثى به سبب قتل حر وعبد وانثى پس زن آزاد كشته مىشود به سبب كشتن زن آزاد وامه به سبب كشتن امه .
3 - مقتضاى سياق اطلاق آيه ء كريمه اينست كه به سبب قتل عبد حر وحره مقتول نمىشود و همچنين حر وحره مقتول نمىشود به سبب قتل امه