چنان كه پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم اشارت فرموده به آن بقول خود ( لقد رجعنا من الجهاد الاصغر إلى الجهاد الاكبر ) وسابقا مذكور شد وبرين تقدير نيز وجه فرق ظاهر است وبرين تقدير مناسب آنست كه مراد از مجاهدين وقاعدين در اول آيت مجاهدان بمعنى اعم وقاعدان بمعنى اعم باشد و چون ظاهر آيت مذكوره آنست كه مراد از قاعدين مذكورين ثانيا نيز قاعدين غير اولى الضرر باشد .
پس لا جرم آيت مذكوره دلالت كند بر آن كه جهاد فرض عينى نيست بلكه فرض كفائيست و الا متخلفان از جهاد بىعذر ومانعى مستحق وعده ء حسنى نمىبودند ( 1 ) و اما دلالت او بر آن كه مطلق وجوب جهاد ساقط است از كسانى كه مانعى وعذرى داشته باشند چنان كه بعضى دعوى نموده اند محل بحث است .
الاية العاشرة قوله تعالى فى سورة التوبة : ( لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ ولا عَلَى الْمَرْضى ولا عَلَى الَّذِينَ لا يَجِدُونَ ما يُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذا نَصَحُوا لِلَّهِ ورَسُولِهِ ما عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ والله غَفُورٌ رَحِيمٌ ) ( 91 )
يعنى نيست بر ضعيفان عاجز مثل پيران عاجز وشلان زمين گير و نه بيماران عاجز و نه بر آنان كه نمىيابند چيزى كه صرف كنند در ضروريات جهاد گناهى
هامش
( 1 ) كلام مصنف ره اين كه اگر جهاد واجب عينى بود متخلفان از جهاد بىعذر ومانعى مستحق وعده ء حسنى نمىبودند منقوض است به اين كه اگر جهاد واجب عينى نبود مستحق ذم وعتاب هم نمىبودند از جهت عدم تعلق تكليف جهاد بر ايشان با رفتن جمعى كافى بجهاد و اگر كافى نبود آن وقت بر ايشان هم واجب عينى مىبود و در مذمت متخلفان كافى است قول او تبارك تعالى ( فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلافَ ) الخ و كسى كه مطلع است بر تفسير آيات مىداند كه آيه ء ( فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ ) الخ و آيه ء ( وعَلَى الثَّلاثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا ) الخ و آيه ء ( لا يَسْتَوِي الْقاعِدُونَ ) الخ هر سه آيات در حق كعب بن مالك ومرارة بن ربيع وهلال ابن اميه نازل شده اند چنانچه مفصلا مىآيد إن شاء الله تعالي .