مذكور شد از مكروهات كه به ايشان مىرسد در رفتن به عزوات همراه پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم ثواب عمل نيكو به درستى كه خداى تعالى ضايع نمىگرداند مزد نيكوكاران را ونيز نمىبخشند به مستحقان نفقه ء اندك و نه نفقه ء بسيار وطى نمىكنند هيچ رود خانه اى را در راه غزات مگر در حالتى كه نوشته شده باشد از براى ايشان ثواب آن جزا دهد ايشان را خداى تعالى بهترين جزاء آن چه بودند كه عمل مىكردند .
سبب نزول اين آيت آن بود كه چون تخلف نمودند جمعى از پيغمبر در غزوه ء تبوك بى اذن آن حضرت و چند آيت نازل شد در مذمت وملامت ايشان در اين باب مثل قول خداى تعالى : ( فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلافَ رَسُولِ الله ) ( التوبة 81 ) و غير آن بعضى از آن جماعت در مقام اعتذار در آمده گفتند كه در اين غزات قتالى وحربى نبود پس از رفتن ما هيچ فايده ء حاصل نمىشد ازين جهت تخلف نموديم پس اين آيت نازل شد جهت رد عذر ايشان به آن كه اگر چه در اين غزات مقاتله ومحاربه نبود فاما بسيارى از اعمال خير صادر مىشد از ايشان كه موجب ثواب جميل واجر جزيل بود ومراد از اهل مدينه ساكنان مدينه است از مهاجرين وانصار .
و از اعراب ساكنان باديه كه در نواحى مدينه اند .
زيرا كه عرب اسم جنس است ( 1 ) مر طايفه را كه مقابل عجماند وواحد او عربى است واعراب جمعىاند ازيشان كه ساكن باديه اند وواحد او اعرابى است وتخلف در لغت واپس ايستادنست ومتعدى شود به عن و ظاهر آنست كه مراد از جمله ء منفيه مذكوره نهى است از تخلف كردن از رفتن به عزوات همراه پيغمبر ( ص )
هامش
( 1 ) العرب بالضم وبالتحريك خلاف العجم وهم سكان الامصار والاعراب منهم سكان البادية خاصة وليس جمعا للعرب بل لا واحد لها قال جماعة منهم صاحب الصحاح والقاموس وقيل هى جمع لعرب كالاعجام جمع عجم .