جميع احكام اسلام .
و بعضى استدلال كرده اند به اين آيت بر آن كه جهاد واجب عينى است و اين استدلال حق است نظر به صدر اسلام ليكن منسوخ شده وجوب عينى بوجوب كفائى ( 1 ) چنان كه مستفاد شود از بعض آيات ديگر ونيز دلالت مىكند بر آن كه
هامش
( 1 ) ظاهر از آيه ء شريفه وجوب عينى جهاد اسلام است زيرا كه اگر وجوب كفائى بود آن وقت مذمت بر متخلفين متوجه نمىشد و احتمال اختصاص وجوب عينى بر زمان حضور حضرت رسول صلَّى الله عليه وآله وسلَّم خالى از وجه است و بنا بر اين احتمال نمىتوان بيكى از تكاليف شرعيه باور نموده زيرا احتمال اختصاص به زمان حضور حضرت رسول اكرم صلَّى الله عليه وآله وسلَّم موجود است بلكه اختصاص محتاج بدليل است .
و آيه ء ( و ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً ) دلالة نمىكند بر وجوب كفائى زيرا احتمال دارد كه آيه در مقام تقسيم مردم باشد براى اقامه ء دو تا امر مهم 1 - جهاد 2 - ياد گرفتن احكام شريعت يعنى عده اى نفرت به جنگ كنند وعده اى براى تحصيل معاش وحفظ شهر مشغول باشند و معلوم است كه ذوى الاعذار از جمله ء كسانى هستند كه جهاد بر ايشان واجب نيست و اينها هم كافى نبودند بر ياد گرفتن دين و نشر آن بلكه لازم بود كه جمعى از اشخاص برجسته مهيا به تعليم دين بايد مشغول باشند تا اين كه دين به واسطه ء جهاد و تعليم و ياد گرفتن احكام پيشرفت نمايد . وعلاوه آيه ء ( و ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً ) راجع بجهاد نيست بلكه نفى نفر وحركت عموم مؤمنان براى تحصيل علم از محضر حضرت پيغمبر است به قرينه ء آيه ء ( فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ ) چنانچه در اين نزديكى مذكور خواهد شد و همچنين احتمال اين كه تعلق لوم ومذمت بر متخلَّفين از جهاد بر كسانى است كه از حضرت رسول صلَّى الله عليه وآله وسلَّم اعراض كردند اين هم بىمورد است زيرا كه مذمت به دو عنوان متعلق حال متخلفين شده است يكى از جهت تخلف از جهاد و ديگرى از جهت اعراض