آنان كه صلاحيت قتال دارند وايشان مردان جوانند بخلاف پيران وكودكان و زنان و معنى قول او ( ولا تَعْتَدُوا ) آنست كه مقاتله مكنيد با كسى كه اهليت قتال ندارد مثل زنان وكودكان وبرين تقدير آيت مذكوره منسوخ نباشد و اين احتمال اولى است زيرا كه نسخ خلاف اصل است .
وپوشيده نماند كه بر تقدير اول نيز نسخ لازم نيست زيرا كه به قيد مقاتله به : ( الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ ) دلالت نمىكند بر تخصيص مگر به اعتبار مفهوم مخالف ومفهوم مخالف در مثل اين مقام و آن را مفهوم لقب گويند معتبر نيست نزد محققان علماء اصول و آن كه پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم مقاتله نمىكرد در اوايل با كسى كه آن مقاتله نمىكرد با او محل منع است بلكه از جهت آن مقاتله نمىكرد كه شرايط حاصل نشده بود .
و بر هر تقدير آيت مذكوره دلالت مىكند بر وجوب جهاد با كفار و بر تحريم تجاوز كردن از حد شرعى آن چنان كه مبين شده در روايات .
الاية الرابعة قوله تعالى فى سورة البقرة ايضا : ( الشَّهْرُ الْحَرامُ بِالشَّهْرِ الْحَرامِ والْحُرُماتُ قِصاصٌ فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ واتَّقُوا الله واعْلَمُوا أَنَّ الله مَعَ الْمُتَّقِينَ ) ( 194 )
يعنى ماه حرام مقابل است : ماه حرام و همه حرمتها محل قصاص است پس هر كس ظلم كند بر شما به وجهى از وجوه پس مكافات كنيد ظلم او را به مثل ظلمى كه كرده است بر شما وپرهيز كنيد از عذاب خداى تعالى وبدانيد كه خداى تعالى با پرهيزكارانست ومطلع است بر احوال ايشان سبب نزول اين آيت آن بود ( 1 ) كه چون رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلَّم جهت اداى حج و
هامش
( 1 ) از بعض روايات مستفاد مىشود كه مشركان عرب گفتند به حضرت رسول ( ص )