در آن و غير آن از اقسام ظلم و تعدى وقول او ( فَمَنِ اعْتَدى ) تفريع با تفسير جهت تصريح به تعميم قصاص در همه انواع ظلم ومراد از اعتداء اول ظلم است و از اعتداء ثانى جزاء ظلم وتعبير از جزاء ظلم به اعتداء يا آن كه اعتداء بمعنى ظلم وتعديست وجزاء ظلم ، ظلم نيست از جهت رعايت مشاكله است ومراد از اتقاء پرهيزكارى است از زيادتى در جزاء ظلم بر مثلش و غير آن .
ومخفى نيست كه آيت مذكوره دلالت مىكند بر جواز مقاتله با كفار در ماههاى حرام وقتى كه ايشان حرمت ماههاى حرام را رعايت نكنند .
ونيز دلالت مىكند بر جواز انتقام ومكافات مكلف جميع اقسام ظلم و تعدى را كه واقع شود بر و مثل مدافعه ء محارب وهجوم كفار جهت شكست بيضه ء اسلام و غير آن .
الاية الخامسة قوله تعالى فى سورة النساء : ( و ما لَكُمْ لا تُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الله والْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجالِ والنِّساءِ والْوِلْدانِ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُها واجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا واجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيراً ) ( 75 )
يعنى و چه حالست مر شما را اى مؤمنان كه مقاتله نمىكنيد با كافران در راه خداى تعالى و در حق جمع ضعيف يافته شدگان از مردان و زنان وكودكان آنان كه مىگويند در دعاى خود كه اى پروردگار ما بيرون كن ما را ازين ديه كه ظالمند اهل او يعنى مكه و معين گردان از براى ما از نزد خود دوستى وو كيلى و معين گردان از براى ما از نزد خود يارى دهنده اى .
سبب نزول اين آيت آن بود كه چون رسول خدا صلَّى الله عليه وآله وسلَّم هجرت فرمود از مكه به مدينه جمعى از مسلمانان ماندند در مكه كه قادر نبودند بر آن كه مهاجرت
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 9
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٩