ومراد از علم در قول او ( إِنْ عَلِمْتُمْ ) عامتر است از يقين وظن قريب به او و خير اگر چه عامتر است از آن كه بحسب دين باشد يا بحسب دنيا ليكن متبادر ازو خير دينى است .
چنان كه ابن عباس تفسير نموده .
ومؤيد اين معنى است قول او ( وآتُوهُمْ مِنْ مالِ الله ) و در دادن مال الله به مكاتب خلافست . اكثر اصحاب بر آنند كه متبادر از مال الله زكاتست پس اگر زكات واجب باشد بر مالك واجب باشد برو كه از زكات خود چيزى به مكاتب دهد و اگر واجب نباشد زكات مستحب باشد كه از مال خود چيزى به او دهد .
و بعضى اصحاب گفته اند كه واجبست دادن چيزى به او از مال مطلقا .
و بعضى گفته اند مستحب است مطلقا پس صيغه ء امر اينجا بمعنى قدر مشترك ميان وجوب وندب باشد يا بمعنى وجوب يا بمعنى ندب .
وقول او ( الَّذِي آتاكُمْ ) محتمل است كه صفت مال الله باشد ومحتمل است كه صفت الله باشد وبهر حال ( آتاكموه ) است ليكن به احتمال اول ضمير مقدر راجع است به الذى وضمير مستتر بالله و به احتمال ثانى ضمير مقدر راجع است بمال الله وضمير مستتر به الذى .
وپوشيده نماند كه آيت مذكوره ( 1 ) دالست بر فضيلت مطلقا و بر آن كه
هامش
( 1 ) از آيه ء شريفه مطالبى مستفاد مىگردد :
1 - اين كه دلالت مىكند بر مشروعيت عقد كتابت ميان مولى و بنده آن .
2 - اين كه مستحب است اجابت مولى تقاضاى كتابت بنده اش ( خواه مذكر باشد وخواه مؤنث ) به قرينه ء شرط در قول او ( فَكاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ ) خصوصا مع