ومراد از ( فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ ) روزه گرفتن سه روز پى در پى است چنان كه قرائت ابن مسعود ثلاثة ايام متتابعات دالست بر آن .
و اين كفارات جامع است ميان تخيير در سه خصلت اول و ترتيب ميان آنها وخصلت اخير كه روزه داشتن سه روز است .
چنان كه كلمه ء او در سه اول وقول او ( فَمَنْ لَمْ يَجِدْ ) در اخير دالست بر آن وقول او ( ذلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمانِكُمْ ) تأكيد كلام سابق است .
ومراد از قول او ( : ( إِذا حَلَفْتُمْ ) وحنثتم ) است ( 1 ) .
يعنى هر گاه سوگند خوريد و خلاف كنيد آن را .
ومراد از حفظ ايمان نگاه داشتن سوگندهاست از آن كه خلاف كنيد ( 2 )
هامش
به لحاظ مقتضاى اصل كه در صورت شك بين تعيين وتخيير وظيفه ء اجراى اصالت برائت است ( الناس فى سعة ما لا يعلمون ) ولى مقتضاى احتياط اعتبار ايمان است در رقبة تا يقين به بفراغ ذمه حاصل شود ( وللبحث هنا مجال و لكن خوف الاطالة يمنعنا عن ذلك فافهم ) .
( 1 ) به جهت اين كه مجرد سوگند خوردن موجب كفاره نمىشود مادامى كه مخالفت حاصل نشده بلكه واجب شود با تقدم يمين ووقوع حنث ومخالفت پس از عقد وانشاء يمين و با اين توجيه ظن قوى اينست كه قول خداى تعالى ( إِذا حَلَفْتُمْ ) مربوط بقول ( ذلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمانِكُمْ ) نيست بلكه كلام ابتدائى است چنانچه مذكور خواهد شد .
( 2 ) اقول والذي يقوى فى النظر ان قوله ( إِذا حَلَفْتُمْ واحْفَظُوا أَيْمانَكُمْ ) جمله ء واحده است بمعنى اين كه زمانى كه سوگند خورديد حفظ كنيد سوگند خودتان را از شكستن ومخالفت تا به معصيت خدا گرفتار نشويد و از عقوبت كفاره محفوظ بمانيد .
و ممكن است در آيه تقديم و تأخير باشد به اين ترتيب ( واحفظوا ايمانكم اذا حلفتم ) يعنى حفظ كنيد ايمان خودتان را از حنث ومخالفت .
و بنا بر اين محتاج بتقدير وحنثتم نباشيم در تفسير قول ( ذلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمانِكُمْ إِذا حَلَفْتُمْ واحْفَظُوا أَيْمانَكُمْ ) چنانچه بعضى از مفسرين تقدير كرده اند