و كلمه ء ما در ما عقدتم مصدريه است يعنى محكم كردن شما سوگندها را به قصد و نيت يا موصوله بحذف عايد يعنى به آن چيزى كه محكم كرده ايد سوگندهاى خود را به آن و آن قصد است يعنى مدار در مؤاخذه ء شما به سبب سوگندهاى كاذبه شما قصد شماست وهم چنان كه ايمان بىقصد اعتبار ندارد ايمان بىقصد نيز اعتبار ندارد .
و ظاهر آنست كه ضمير : ( فَكَفَّارَتُهُ ) راجع است به كذب ايمان ( 1 ) ليكن اين حكم مخصص است به ايمان استقباليه زيرا كه به كذب ايمان ماضويه كفارت واجب نشود ( 2 ) .
چنان كه اخبار اهل بيت عليهم السلام دلالت مىكند بر آن ولهذا اين ايمان را غموس خوانند يعنى فرو برنده در آتش دوزخ .
ومراد از مسكين اينجا آنست كه در آيت زكات معلوم شد .
ومراد از طعام ده مسكين آنست كه هر كدام را يك مد طعام بدهند .
ومد عبارت از دو رطل و چهار يك رطل ورطل عبارتست از نود و يك مثقال
هامش
( 1 ) بلكه راجع است به ايمان به معانى اين كه اگر شكستيد سوگند خودتان را پس كفاره اش طعام عشرة مساكين است چون كه كفاره مال حنث است نه كذب هر چندى كه سوگند دروغى موجب اثم است .
( 2 ) چون كه كفاره در قبال حنث ومخالفت به سوگند است وحنث ومخالفت در سوگند ماضوية ( سوگند بر امور گذشته ) متصور نيست به جهت انقضاى زمان آن .
واطلاق غموس به ايمان بر امور آينده به اعتبار اينست كه اگر حنث ومخالفت كند پس از عقد سوگند موجب انغماس عاقد است به آتش طبق مخالفت وى وبعبارة ديگر اين قسم سوگند در صورت مخالفت به آن موجب ومقتضى دخول در آتش وعذاب الهى است مادامى كه كفاره ندارد است در حقيقت اين جور سوگند مقتضى انغماس است با وجود حنث وشكستن عهد خود .