بدان كه مراد از ضرب مثل آوردن مثاليست از براى چيزى .
وقول او ( عبدا ) عطف بيان مثلا است ومملوكا صفت عبد است از جهت احتراز از به نداى خداى تعالى كه آزاد باشد . وقول او ( لا يَقْدِرُ عَلى شَيْءٍ ) صفت بعد از صفت است از جهت احتراز از مكاتب ومأذون ( 1 ) .
وقول او ( ومَنْ رَزَقْناهُ ) عطف است بر : ( عَبْداً مَمْلُوكاً ) .
و ظاهر آنست كه من موصوفه است و ما بعد او صفت او تا بر وتيره ء معطوف عليه باشد .
وقول او ( سِرًّا وجَهْراً ) مفعول مطلق ينفق است بتقدير انفاق سر وانفاق جهر يا حال است از فاعل او يا مفعول بواسطه او بتقدير سارا وجاهرا يا مسرورا ومجهورا .
و مثل مذكور از براى بتها وذات مقدس خداى تعالى است ودليل است
هامش
پس لازمست تفكر وتدبر در اوضاع عالم تا سنگ جهالت ونادانى را از دامن خود به كنار گذاشته معرفت بوجود خدا رسانيده شكر وثناى خدا را به جا آوريم و با اين كه راه حق وحقيقت به صاحبان فهم وشعور به تمام درجه روشن است اكثر مشركان در جهالت اولى باقى مانده به سزاوارى واختصاصى حمد وثناء به خداوند عالم دانا نه بوده به خدا شريك قرار مىدهند ( الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ
( 1 ) مراد از عبد در آيه ء شريفه مقابل حر نيست تا اين كه صفت ( لا يَقْدِرُ عَلى شَيْءٍ ) قيد احترازى از غلام مكاتب ومأذون از طرف مولى باشد بلكه مراد ضرب مثل دو نفر شخص است كه يكى ناتوان وعاجز و ديگر قادر و صاحب توانا به سبب مشمول بودن وى به روزى نيك از طرف خدا ومتمكن بودن از همان روزى به انفاق در راه خدا واطلاق عبد از جهت ارشاد است كه همه عبد خدا هستند بايد كرنش بذات پاك بارى تعالى نمود چنانچه قول او ( سبحانه ( ومَنْ رَزَقْناهُ ) الخ ) اشاره است به اين كه كليه روزيها از ناحيه ء حق تعالى است .