آن كه وصيت ايصاء است وازين جهت مذكر آورد ضمير راجع به او را در قول او :
( فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ ) .
ومراد از اقربين جميع خويشاوند است خواه وارث باشند وخواه غير وارث زيرا كه جمع معرف بلام مفيد عموم است .
ومراد از قول او ( بِالْمَعْرُوفِ ) بالعدل است يعنى وصيت كردن به راستى مثل آن كه به زياده از ثلث مال نباشد و ضرر نرساند به ورثه و به چيزى كه وصيت كند وترجيح نكند توانگران را بر درويشان .
وقول او حقا مفعول مطلق تأكيد لغيره است و فعل او محذوفست وجوبا يعنى حق حقا يعنى ثابت است ندب وصيت مذكوره بر متقيان ثابت بودنى و در تقييد به متقيان اشارتست به ندب وصيت مذكوره .
و آن كه كتب بمعنى ندبست نه بمعنى فرض .
و معنى قول او ( فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ ) آنست كه گناه نيست وصيت كنندگان را به سبب تبديل وصيت او به غير حق بلكه گناه آن تبديل كسانى راست كه مرتكب آن شده اند مثل وصى وگواه و وارث و غير ايشان .
وقول او ( إِنَّ الله سَمِيعٌ عَلِيمٌ ) تهديد ووعيد است كسانى را كه تبديل وصيت كنند .
وقول او ( خاف ) بمعنى توقع وظن است .
و در قول او ( وموص ) دو قولست : يكى اسم فاعل باب افعال از اوصى يوصى ديگر اسم فاعل باب تفعيل از وصى يوصى و معنى هر دو يكيست و ( جنف ) به تحريك ميل است از حق بباطل واثم مطلق گناه است وترديد ميان ايشان اينجا بنا بر تخصيص جنف است بخاطر يا سهو وتخصيص اثم بعمد يا تخصيص جنف به وصيت
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 200
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٢٠٠