يا متعلق است به محذوفى كه مفسر اوست مصدر مذكور يعني كتب عليكم الوصية للوالدين والاقربين اذا حضر .
وتقديم مفعول حضر بر فاعلش از جهت مجرد اهتمام است و همچنين تقديم متعلقات ( كتب ) بر فاعلش كه الوصية است از جهت مزيد اهتمام است بشأن آنها .
و بر اين قياس است توسيط شرط كه ان ترك خيرا است در ميان جزاء كه كتب است با معمولات .
ومراد از حضور موت ظهور آثار مردن است .
ووجه زياده كردن احد به آن كه اظهر واخصر آن بود كه گفتى اذا حضركم الموت تركتم خيرا تنبيه است بر آن كه مراد از كتب عليكم حكم بر آحاد است نه بر مجموع ومراد از خير مال كثير است چنان كه مختار اصحاب ماست .
از جهت آن كه مرويست از امير المؤمنين عليه السلام كه در آمد نزد يكى از محبان خود در حين مردنش ومر او را هفتصد درهم بود يا ششصد درهم بود پس گفت اى امير المؤمنين آيا وصيت بكنم آن حضرت فرمود كه نه از جهت آن كه خداى تعالى گفته است : ( إِنْ تَرَكَ خَيْراً ) و نيست ترا مال بسيارى .
و بعضى گفته اند كه مراد مطلق مال است چنان كه در قول او ( وإِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ ) تفسير كرده اند .
ومراد از ترك مال ترك مال است بالقوة قريب بفعل .
زيرا كه ترك مال بالفعل نزد موتست نه در زمان وصيت نزد ظهور آثار موت .
ووجه مذكر آوردن فعل با آن كه فاعل او مؤنث است و آن الوصية است آنست كه وصيت مؤنث غير حقيقى است با فصل كثير ميان فعل و فاعل مذكور يا
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 199
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص١٩٩