الاية الرابعة قوله تعالى فى سورة البقرة ايضا : ( ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفاضَ النَّاسُ واسْتَغْفِرُوا الله إِنَّ الله غَفُورٌ رَحِيمٌ . ) ( 199 )
يعنى بعد از اين برگرديد با كثرت مردم از آنجا كه برمىگردند مردم با كثرت و طلب آمرزش كنيد از خداى تعالى به درستى كه خداى تعالى آمرزنده ومهربان است . ( 1 ) بدان كه مفسران خلاف كرده اند از آن كه مراد از افاضه در اين آيه افاضه از عرفاتست يا افاضه از مشعر الحرام بعضى برآنند كه مراد افاضه از عرفاتست بنا بر آن كه روايت كرده اند از امام محمد باقر عليه السّلام وابن عباس وجمعى ديگر
هامش
مىفرمايد ( فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ ) .
3 - ذكر خداوند احديت در مشعر الحرام واجب است چنان كه مىفرمايد ( فَاذْكُرُوا الله عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ ) .
4 - اين كه ذكر الله جل شأنه بايد شكرانه ء نعمت خدائى باشد چنانچه مىفرمايد ( واذْكُرُوهُ كَما هَداكُمْ ) .
5 - اين كه امر به افاضه وامر بذكر خدا با اباحه ء تجارت در ايام حج هدايت به طرف دين حق واسلام است زيرا كه پيش از هدايت خدا به طرف دين اسلامى ، شما ( جماعت مردم ) از گمراهان بوديد پس بياييد خدا را بيگانگى ياد كنيد چنانچه خدا شما را به طرف دين حق هدايت فرمود تا اين كه از وادى ضلالت خلاصى يابيد .
( 1 ) خلاصه ء مفاد آيه ء كريمه چند امر است به قرار زير :
1 - خداوند جهانيان را به اتحاد ومؤانست دعوت مىفرمايد به جهت امر به افاضه با مردم از محلى كه كوچ كرده اند .
2 - تفوق نژادى كه موجب ايجاد دويت است در شرع ممنوعست .
3 - كناره جوئى از جماعت در مراسم حج بدون عذر ومجوز شرعى گناه كبيره است بايد توبه و استغفار نمود به درستى كه خداوند متعال توبه كنندگان را بخشاينده ورحم كننده است .