يعنى نيست بر شما حرجى وگناهى در آن كه طلب كنيد روزى وبخشش از پروردگار خود بطريق تجارت ، يا صنعت ، يا غير آن پس هر گاه برگرديد با كثرت مردم از عرفات پس ياد كنيد خداى تعالى را نزد مشعر الحرام و ياد كنيد خداى تعالى را هم چنان كه راه راست نموده شما را و به درستى كه بوديد شما پيشتر از راه راست نمودن او هر آينه از جمله ء گمراهان وجاهلان .
بدان كه مشهور در سبب نزول اين آيه آنست كه بعضى عرب اجتناب مىكردند از تجارت در ايام حج و بازار نمىگرفتند ومىگفتند آنان كه با تجارت جمع مىكنند داجند نه حاج يعنى كارى چنين مىكنند با حاجيان مثل حمالى ونوكرى نه حج پس اين آيه نازل شد جهة بيان آن كه تجارت و ساير كسبها در حج ضرر نمىرساند به حج واسقاط نمىكند ثواب او .
ومرويست از امام محمد باقر عليه السّلام كه مراد از اشياء فضل از پروردگار طلب مغفرتست از خداى تعالى وافاضه در لغت بمعنى برگشتن با كثرت مردم آمده هم چنان كه بمعنى بسيار ريختن آب آمده .
واينجا مراد معنى اول است چنان كه علماء لغت تصريح نموده اند به آن وبرين تقدير احتياج نيست بتقدير مفعول افاضه يعنى افضتم أنفسكم واعتبار استعاره از معنى ثانى .
چنان كه مشهور است ميان مفسران وعرفات اسم موضعى است از حدود مكه مثل اذرعات كه اسم موضع معين است از شام وحد عرفات از اراكست تا بذى المجاز از يك جانب و تا ثوية از جانب ديگر تا عرفة از جانب ديگر ووجه تسميه او به عرفات آنست كه ابراهيم عليه السّلام شناخت آن موضع را بعد از آن كه وصف كردند او را براى او يا آن كه آدم وحوا آنجا با هم ملاقات كردند بعد از مفارقت ويكديگر را
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 367
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٣٦٧