لفظ مجرد تفنن باشد يا تنبيه باشد بر آن كه جزاء من فرض لا رفث ولا فسوق است بتقدير ( لا رفث ولا فسوق له ولا جدال فى الحج ) عطف است بر مجموع شرط وجزاء چنان كه متبادر است از لفظ فى الحج بلكه در قرائت مشهوره نيز ظاهر آنست كه قول او ( ولا جِدالَ فِي الْحَجِّ ) عطف باشد مجموع شرط وجزائيه بر جزاء .
ومؤيد اينست حديث نبوى صلَّى الله عليه وآله وسلَّم كه فرموده است : ( من حج فلم يرث و لم يفسق خرج كهيئته يوم ولدته امه ) يعنى كسى كه حج به جاى آورد و جماع نكند ودروغ نگويد در اثناى حج ، بيرون آيد از حج مثل آن كه در روز ولادت ما در او - او را از شكم بيرون اندازد يعنى همه ء گناهان او آمرزيده شود وبىگناه شود چنان كه در آن روز بى گناه بود اگر چه بر هر تقدير احتمال دارد كه قول او ولا جدال فى الحج عطف باشد بر جزاء .
ومراد از قول او ( و ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ الله ) ترغيب وتحريص است بر اعمال خير در حج بعد از نهى از اعمال شر وازين جهت تخصيص نمود خير را بذكر و الا علم خداى تعالى شامل است به خير وشر ومخصوص نيست بخير .
ومراد از تزود اختيار عمل صاحب است بطريق استعاره ء تمثيليه چنان كه متبادر است از سابق ولا حق كلام و احتمال دارد كه مراد معنى حقيقى تزود باشد كه زاد برداشتن است .
ومؤيد اينست آن كه بعضى مفسران در سبب نزول اين آيت گفته اند كه جمعى از اهل يمن هر گاه به حج مىآمدند زر برنمىداشتند ومىگفتند كه ما توكل مىكنيم بر خداى تعالى زيرا كه به زيارت خانه ء او مىرويم پس البته ما را طعام خواهد داد وازين جهت معيشت مؤنت ايشان بر ساير مردم واقع مىشد پس اين آيت نازل شد .
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 365
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٣٦٥