و بعضى گفته اند كه جهودان مدينه گفتند كه اى محمد چگونه مىشنود پروردگار ما دعاى ما را وحال آن كه تو مىگويى كه ميان ما وآسمان مسافت پانصد ساله راه است ووسعت هر آسمان نيز اين مقدار است پس اين آيت نازل شد و بر هر تقدير ذكر اين آيت در نظم قرآن بعد از آيت سابقه يا به اعتبار مناسبت مذكوره است يا به جهت آنست كه چون آيت سابقه مشتمل است بر امر خداى تعالى بنده ها را به روزه ء ماه رمضان بى عذر و به قضاى آن در روزهاى ديگر با عذر و به محافظت عدد آن روزها و به وظايف تكبير وشكر خداى تعالى مناسب بعد ازو ذكر اين آيت كه مشتمل است بر تنبيه بر كمال قرب خداى تعالى واطلاع او بر كما هى حالات بنده ها از آن چه در آيت سابقه امر به آن واقع شده و شك نيست كه قرب خداى تعالى عبارتست از كمال اطلاع او بر احوال بنده ها مثل كسى كه قرب مكانى داشته باشد به كسى چنان كه فرموده است : ( نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ ) يعنى ما نزديكتريم به آدمى از رگ جان او .
و در معنى دعوت واجابت نيز خلافست .
بعضى گفته اند كه مراد از دعوت طاعتست و از اجابت اثابت يعنى ثواب مىدهيم طاعت كسى را كه اطاعت من كند .
و بعضى گفته اند كه مراد معنى حقيقى دعاء واجابتست وبرين تقدير است كلام در آيت : ( ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ ) ليكن بر تفسير ثانى متوجه مىشود كه ظاهر هر دو آيت كه مذكور شد دلالت مىكند بر استلزام دعاى بنده ها اجابت خداى تعالى را و آن خلاف واقع است مگر آن كه گويند كه استلزام مراد نيست و بر تقديرى كه مراد باشد مقيد است بلزوم به شرايط معتبره در دعا چنان كه در محلش مبين است پس اگر آن شرايط محقق شود اجابت حاصل آيد و اگر دعا به آن شرايط محقق
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 268
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٢٦٨