شد و پيغمبر : صلَّى الله عليه وآله وسلَّم را برو گريه آمد وبودند جماعتى از جوانان كه جماع مىكردند در شبهاى ماه رمضان پنهانى پس نازل شد آيت مذكوره و حلال گشت جماع در شب ماه رمضان و خوردن و آشاميدن بعد از خواب كردن در شب ماه رمضان .
و در بعض روايات مخالفان آمده كه در اول اسلام حرام بود اكل وشرب و جماع در شب ماه رمضان ( 1 ) بعد از خواب و بعد از اداى نماز خفتن نيز پس عمر در شبى از شبهاى ماه رمضان مجامعت كرد با زن خود بعد از نماز خفتن وبرفت نزد پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم و عذر خواهى نمود پس جمعى ديگر نيز از مردان برخاستند واعتراف نمودند به مثل عمل عمر پس اين آيت نازل شد .
و بر هر تقدير آيت مذكوره دلالت مىكند بر آن كه جايز است نسخ سنت بكتاب چنان كه مختار اكثر علماء اصولست زيرا كه تحريم اكل وشرب و جماع در شب ماه رمضان سابقا ( 2 ) به سنت ثابت شده بود نه بكتاب ونيز دلالت مىكند
هامش
( 1 ) حرمت اكل وشرب و جماع قبل از نزول آيه اگر ثابت باشد از قبيل حكم شرعى اسلامى نيست بلكه از عادت ديرينه ء اعراب قبل از اسلام بود نه اين كه اسلام اين حكم را آورده پس از عمل نسخ گرديد چنانچه تفصيلا در كتاب اثبات الايات بيان كرده ايم رجوع به آن كتاب نماييد .
( 2 ) دليلى محكمى در اين باب نرسيده است بلكه مستفاد از روايات اينست كه ممنوعيت پس از خوابيدن از قبيل عادات جاهليت بود واسلام آن را ابطال نمود و آيه ء شريفه ( عَلِمَ الله أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتانُونَ أَنْفُسَكُمْ ) الخ ارشاد به حكمت تشريع جواز جماع است نه ناسخ حكم شرعى است كه ثابت شده باشد به زبان حضرت رسول ( ص ) .
( تذكرة )
مراد از جمله ء ( عَلِمَ الله أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتانُونَ أَنْفُسَكُمْ ) الخ ) اخبار از حكمت تشريع تحليل جماع است در شبهاى ماه رمضان نه اين كه شرعا حرام بود پس از صدور خيانت از