وتهجد در لغت بمعنى خواب كردن در شب آمده وبمعنى بىخواب آمدن در او نيز آمده و نماز شب را نيز تهجد گويند واينجا مراد معنى اخير است وضمير به راجع است به من الليل بمعنى بعض الليل و يا بمعنى فى است يعنى در بعض از شب نماز تهجد بگذار وارجاع ضمير به قرآن بعيد است از فهم ومراد از بعض شب نصف آخر شبست به قرينه ء إلى غسق الليل چنان كه مخفى نيست نزد عقل سليم و طبع مستقيم و اين كلام دالست بر وجوب نماز تهجد در نصف آخر شب بر پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم وقول او : نافلة لك بمعنى فريضه ء نافلة لك چنان كه ظاهر صيغه ء امر است يعنى در حالتى كه نماز تهجد فرض زايديست بر نمازهاى پنجگانه مر ترا نه مر امت ترا دالست بر آن كه وجوب نماز تهجد از خصايص پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم است و نسبت به امت سنت مؤكده است وعسى از افعال مقاربه است .
ومراد از ( مقام محمود ) مرتبه ء شفاعت كامله است كه روز قيامت به آن حضرت خواهند داد وباين منزلت اختصاص وامتياز خواهد يافت از جميع انبياء وخلايق اولين وآخرين يعنى در دنيا وجوب نماز شب را مخصوص تو گردانيديم تا در آخرت مقام محمود را مخصوص تو گردانيم .
الاية الثانية قوله تعالى فى سورة هود : ( وأَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهارِ وزُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ ذلِكَ ذِكْرى لِلذَّاكِرِينَ ) ( 114 ) يعنى و به پاى دار اى محمد نماز را در دو جانب روز و در ساعات نزديك بروز از شب به درستى كه اين طاعتها كه نمازهاست مىبرد گناهان را آن چه مذكور شد از اوامر ونواهى وعظى وپنديست مر آن كسان را كه پند قبول مىكنند .
بدان كه ( زلف ) جمع زلفتست چنان كه قرب جمع قربتست يعنى ساعات قريبه به آخر روز و بعضى مفسران گفته اند كه مراد از طرفين روز وقت نماز بامداد و
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 105
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص١٠٥