يان اسميت نخستين سفير هلند در ايران كه از 26 ژوئيه 1628 تا 14 ژوئن 1630 در ايران بوده در سفرنامه خود درباره شيراز نوشته است : دور شيراز را كوه فرا گرفته و در فواصل اين كوهها درههايى خوش منظر و سرسبز و خرم ديده مىشود . در اين درهها موستانهاى گسترده دامنى است كه انگورهاى درشت و پر آب به بار مىآورد و از اين انگورها شرابهاى خوب درست مىكنند . زنان شيرازى نسبت به زنان ديگر شهرها از آزادى بيشتر برخوردارند ، و از رفت و آمد با هم لذت مىبرند . اسكندر مقدونى تخت جمشيد را كه در ده فرسنگى شيراز است به اغواى تائيس زن بدكارهاى آتش زد و امروز بيش از شانزده ستون از آن بناهاى با شكوه اثرى بر جاى نمانده است .
پاتينجر در سفرنامهاش راجع به شيراز نوشته است : در مدت هفت روز كه در شيراز اقامت داشتم بيشتر وقت خود را به ديدن نقاط تماشايى شهر گذراندم . آنچه بيشتر نظرم را جلب كرد باغ جهان نما و آرامگاه حافظ بود . باغ جهان نما را كريم خان وكيل الرعايا ساخته است .
آرامگاه حافظ تاريك و ملالانگيز مىباشد و زيبا و ديدنى نيست . اما يكى از غزلهايش كه به صورتى جالب و دلپذير بر سنگى مرمرين نقش شده خاطرهانگيز است . مىگويند قديمترين نسخه دستنويس غزليات حافظ در محفظهاى از عمارت آرامگاهش نگهدارى مىشود ، اما من به ديدن آن توفيق نيافتم ، زيرا به من گفتند مسؤول نگهدارى اموال آرامگاه موقتا از شهر خارج شده و نيست .
درخت سدر كهنسالى بر مقبره سايه افگنده اما نه تنها آرامگاه را فرحافزا نمىكند بلكه در دل بيننده ملالى عميق ايجاد مىنمايد .
از شيراز تا اصفهان ده منزل راه است . سه منزل در فارس و هفت منزل در عراق عجم .
منزل اول زرقان است كه شهركى زيباست . نرسيده به منزل دوم به پرسپوليس رسيدم و خرابههاى آن را كه بيانگر دوران عظمت و شكوهمندى شاهنشاهان ايران باستان مىباشد ديدم .
شمس الدين محمد بن امين الدين در كتاب خود موسوم به نوادر التبادر لتحفة البهادر آورده است :
و ديگر هر كه در شيراز مقام كند غم او كم شود .
سرداد موركاتن
SirDadmoreC atton
سفير شارل اول پادشاه انگليس روز جمعه عيد پاك سال 1626 ميلادى برابر 1035 قمرى 1005 شمسى با كشتى رز - گل سرخ - به مقصد خليج فارس حركت كرد و در حالى كه 209 نفر شتر و 12 اسب همراه هيأت بود وارد كامبرون - بندر عباس - شد . يكى از همراهانش سرتماس هربرت بود كه در آن وقت بيست سال داشت . وى دربارهء شيراز نوشته است : شيراز از نظر بازرگانى غنى ، و از لحاظ هنر زيبا و ديدنى است .
ديوارهاى خانهها با نقوش تماشايى آراسته شده و از مسافتى مانده به شهر ، مساجد و حمامهايى كه سقفهاى آنها با كاشيهاى نيلگون ساخته شده بادگيرهاى زيبايش كه لكلكها بر آن آشيان ساختهاند ديده مىشود . شيراز داراى مدرسه يا دانشكدهايست كه در آن فلسفه ، ستارهشناسى ، فيزيك ، شيمى ، رياضيات ، تدريس مىشود .