روايح سير نمىشود . و مردم شيراز از اين همه مواهب زيباييها كه طبيعت به سرزمين آنان ارزانى داشته مىبالند و اگر اشعار سعدى و حافظ تا اعماق روح خواننده نفوذ مىكند و سرور و شادى مىانگيزد بيشتر مديون سخاوت طبيعت به خاك پاك شيراز مىباشد . هواى شيراز لطيف است . دور شهر در حدود يك فرسنگ و شصت ذراع است . پيرامن شيراز را ديوارى به ضخامت ده و به ارتفاع بيست و پنج پا فرا گرفته ؛ همچنين دور شهر خندقى است كه به عمق شصت و پهناى بيست پا كه در زمان پادشاهى كريم خان زند حفر شده است . شيراز شش دروازه دارد بدين نامها : دروازهء باغ شاه ، دروازه شاه ميرزا حمزه ، دروازهء سعدى ، دروازهء شاه داعى ، دروازهء قصابخانه ، و دروازهء كازرون . از هر دروازه چهار افسر و صد دروازهبان نگهبانى مىكنند .
دروازهها را همزمان با غروب آفتاب مىبندند ، و با طلوع خورشيد مىگشايند . ارك شهر نزديك دروازهء باغ شاه واقع است . ارك نيز از بناهاى كريم خان زند است ، و اكنون جعفر خان حاكم شهر در آن اقامت دارد . روى در ارك منظرهء جنگ رستم قهرمان ملى ايران با ديو سفيد نقش شده است . يك دسته موزيك متشكل از دهلزن نقارهچى و طبال در سكويى واقع در ميدان مقابل ارك مستقرند . در يك قسمت ميدان ، جلو ارك ، چند توپ كهنه و زنگ زدهء غير قابل استفاده نصب شده است . شيراز داراى چندين كاروانسرا و بازار مىباشد ، از آجر و چوب ساخته شده و در دو طرفش مغازههاست كه در آنها انواع كالا در معرض فروش نهاده شده .
اين دكانها همه تعلّق به خان دارد كه با اجارهاى اندك به دكانداران و بازرگانان واگذار شده است . بيرون بازار كاروانسراى بزرگ و خوبى است كه به محل سكونت و كار بازرگانان و مسافران اختصاص دارد .
جز از بازار وكيل بازارهاى ديگر نيز در شيراز هست كه هر يك به يكى از رستههاى صنعتگران يا پيشهوران اختصاص دارد مانند بازار مسگرها ، زرگرها ، رنگرزها ، كفشگران ، كلاهدوزها و . . .
يهوديان كه بيش از پيروان مذاهب ديگر مورد نفرت ايرانيان مىباشند محلهء مخصوصى دارند .
شيراز داراى عمارات باشكوه و مساجد بزرگ و تماشايى است . بزرگترين مساجد شهر مسجد وكيل است . كريم خان پيش از آن كه تزيينات مسجد را به پايان برد درگذشت . و پس از مرگ وى انجام يافت . اين شهر بزرگ زورخانهها و گرمابههاى خوب دارد ، و يكى ديگر از اماكن معتبرش شاه چراغ است كه در مركز شهر و نزديك مسجد مسجد نو مىباشد .
آرامگاه حافظ در جانب شمال شرق و در جهت دروازهء شاه ميرزا حمزهء در دو ميلى باروى شهر ، و در ميان باغ بزرگى واقع است . سنگ روى قبر مرمر و يك پارچه به عرض چهار و به طول هشت پاست . روى ، اين سنگ كه در زمان كريم خان بريده و نصب شده اشعارى به خط خوش نستعليق حكاكى شده است . در روى سنگ قبر يك نسخه نفيس از ديوان شاعر جاى دارد . از كنار باغ آرامگاه نهر ركن آباد روان است ، و آب آن نسبت به روزگاران گذشته كم شده است .
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1881
مساهمون: ژان شاردن
ص١٨٨١