نيز مىآورند . اين گاه شمارى از آغاز جنبش شيخ صفى الدين سر دودمان سلسلهء صفويه ابداع شده امّا اين گاه شمارى جنبه عام نيافته و كمتر به كار مىرود .
وجود اين گاه شماريهاى مختلف كه برشمردم هيچ گاه در گاه شمارى ايرانيان اختلال و بىنظمى در وجود نمىآورد ، زيرا همه با تاريخ هجرى قمرى تطبيق مىشدند ؛ به سخن ديگر تنها ، تاريخ هجرى قمرى ، در تنظيم اسناد و هر گونه قرارداد مورد عمل قرار مىگرفت ، و بسيار كم اتفاق مىافتاد كه يكى از تاريخهاى ديگر بدون انطباق با تاريخ هجرى مورد توجه قرار گيرد .
يهوديان نيز داراى دو نوع گاه شمارى بودند ، و با اين كه مبداء اين دو تاريخ مختلف بود هرگز در تقاويمشان اختلال و اختلافى پديد نمىآمد . اينان يكى از دو نوع تاريخ خود را كه با ماه سپتامبر ، ماه تشرين خودشان آغاز مىشد گاه شمار عرفى ، و گاه شمارى را كه با ماه مارس ، نيسان خودشان شروع مىگرديد سالنماى شرعى مىناميدند . آنان تمام وقايع قضايى و حقوقى خود را با تاريخ عرفى و مدنى ، و مسايل دينى را با گاه شمار شرعى مىسنجيدند .
يهوديان همانند اعراب دو تاريخ ديگر نيز داشتند يكى در رابطه با حيوانات كه همزمان با ماه اوت ما ، و ايلول خودشان آغاز مىشد ، و دو ديگر تاريخ مربوط به درختان كه مبداء آن اول شباط ماه خودشان ، و ژانويهء ما بود .
اكنون مناسب است به شكل ششم و هفتم كه دربارهء تقويم نجومى ماه جارى است ، و گردش روشنان فلكى نسبت به گاه شماريهاى مختلف در آن نموده شده اشاره كنم و به منظور پرهيز از اطناب به شرح ستون توقيعات آن كه شامل شش نكتهء مهم است مىپردازم .
نوروز سلطانى ، به عبارت ديگر سال نو شاهنشاهى كه هنگام حلول آفتاب به برج حمل است و همهء ايرانيان در آن روز بدين مناسبت جشن بر پا مىكنند .
قوم تاتار در زمانهاى گذشته نوعى گاه شمارى داشتند كه تقويم خسروانى نام داشت و مفهوم آن تاريخ پادشاهى بود . كلمهء خسروان از لفظ خسرو كه نام يكى از شهرياران ايران بوده اشتقاق يافته است ، و گفتنى است اين گاه شمارى دير زمانى است كه متروك شده است .
سومين روى داد واقعهء ليلة القدر است كه عيد مذهبى است و آن خاطرهء معراج حضرت پيغمبر است كه بنا به اعتقاد مسلمانان حضرت محمد با اجازت پروردگار
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1024
مساهمون: ژان شاردن
ص١٠٢٤