فرمانها يا بستهها را از آنها مىگيرند و به راه مىافتند . بريدها براى اين كه شناخته شوند فرامين يا بستهها را روى سرشان حمل مىكنند ، و همچنان كه مردم به شنيدن غريو شيپور رانندگان كالسكهها از ورود آنها آگاه مىشوند ، از شنيدن صداى زنگولههاى بريدان از رسيدنشان باخبر مىگردند . و همين كه نزديك پيكهاى منتظر و آماده به حركت رسيدند خود را به زمين مىاندازند . در آن وقت پيكهاى تازهنفس نامه را مىگيرند و به سرعت به راه مىافتند .
پيش از اين نيز آوردهام كه در ايران پاى سندها و گواهىنامهها و رسيدها را امضاء نمىكنند و مهر مىزنند . رسم بر اينست كه در سرآغاز سند نام خود و نام پدر را دنبال هم مىنويسند و آخر آن را مهر مىكنند . همچنين گواهان مهر خود را به سند مىزنند . سندهاى بازرگانى نيز همينسان تنظيم مىگردد ، و گرچه گاهى اسنادى كه در محضر قضات نوشته و تسجيل نشده معتبر شناخته نمىشود ، ولى در محاكم عرفى اسناد عادى اعتبار دارد .
ميان مردمان رسم ضمان نيز متداول است ؛ و در عرف ايرانيان ضامن متعهد است اگر كسى كه ضمانتش را پذيرفته از ايفاى وظايف يا اداى دينى كه به گردن گرفته استنكاف ورزد تاوان بدهد . فقيران چون بىچيز و بىاعتبارند كسى ضامنشان نمىشود ، و اگر مواردى پيش آيد كه از ايشان ضامن بخواهند در جواب مىگويند :
ضامن ما امام رضاست . يا نام يكى ديگر از ائمه اطهار و مقدسات را بر زبان مىآورند و ضامن خود معرفى مىكنند .
داد و ستدهاى نقدى همه با مسكوك نقره صورت مىگيرد ، و در جريان معاملات سكههاى طلا جريان ندارد . هر كيسهء پول محتوى پنجاه تومان است كه هم ارزش دو هزار و پانصد عباسى است . و بهاى عباسى هم ارز هجده سوى فرانسويست . كيسههاى مخصوص جاى پول را دراز و تنگ و از چرم مىدوزند تا حمل و نقل آنها دشوار نباشد . در يك كيسه هرگز چند جور سكه نمىريزند . در داد و ستدهاى نقدى پول را نمىشمارند . بلكه با واحد تومان كه هر كدام پنجاه عباسى يا مسكوك هجده سويى است وزن مىكنند . و بدينگونه هرگز در شمارش اشتباهى روى نمىدهد . زيرا مقادير وزن شده ، پنج پنج يا ده ده به رديف مىچينند ، و در اين طرز شمارش افزون بر اينكه در وقت صرفهجويى مىشود اگر مسكوكى قلب يا سوهان زده باشد به هنگام توزين آشكارا مىگردد .
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 906
مساهمون: ژان شاردن
ص٩٠٦