مشرقزمين نيز وزن يك دانه جو مىباشد . وقيه « 1 » وزن ديگرى است كه نامش در بعضى كتابها آمده است ، و چنين مىنمايد كه معادل اونس بوده است ، و صدقات و عشريهها را با صاع مىسنجند « 2 » .
گفتنى است كه دانگ تنها در مورد توزين به كار نمىرود بلكه كاربردهاى ديگرى نيز دارد . از جمله سكهاى كه وزنش دوازده حبّه است دانگ ناميده مىشود .
اين نكته در خور يادآورى است كه بعضى از اوزان معمول در ايران كم يا بيش شبيه اوزان ماست ، و من بر اين اعتقادم كه ما و ايرانيان آن را از تازيان گرفتهايم . لاتنها رطل را رفولوس
) Rofulus (
مىنامند . « 3 » دينار ايران و دنيه
) Denies (
ارزششان برابر است . درهم كه در ايران يك سوم اونس است همان دراخم
) Drachme (
مصطلح در زبان فرانسوى و معادل يك هشتم اونس مىباشد ، و بايد توجّه داشت كه در كتابهاى زبان فارسى درهم نام پولى است به ارزش سى دينار . « 4 »
ذرع « 5 » واحد طول نيز دو نوع است . ذرع شاهى كه برابر سه پا يك شست كم مىباشد ، و ذرع كوتاه يا به قول ايرانيان ذرع مكسر كه طولش دو سوم درازاى ذرع شاهى مىباشد . امّا واحد سطح جريب است ، و اراضى را منحصرا با جريب اندازه مىگيرند . جريب هزار و شصت و شش ذرع مربع شاهى است ، و طول هر ذرع شاه سى و پنج شست مىباشد . به عبارت ديگر درازاى هر ضلع جريب سى و دو گز و دو سوم گز است . قالى را نيز با گز مربع اندازه مىگيرند و مىفروشند . به اين معنى كه طول قالى را در عرضش ضرب ، و به قول ايرانيها گز اندر گز مىكنند . مثلا اگر يك قالى كنارهاى دوازده گز طول و سه گز عرض داشته باشد مىگويند مساحتش سه در دوازده
هامش
( 1 ) - يكى از محققان نوشته تلفظ درست وقيه اوقيه است ، و آن معادل چهل درهم بوده است .
( 2 ) - جهانگردى صاع شرعى را برابر سه و يك سوّم رطل دانسته است .
( 3 ) - درست اين كلمه روتولوس) Rotulus (است .
( 4 ) - اهل تحقيق برآنند كه دينار مسكوكى از طلا بوده كه ميان ايرانيان و اعراب بدين نام شهرت داشته ، و درهم نام سكههاى سيمين بوده است . تازيان لفظ دينار را از يونانيان ، و درهم را از ايرانيان به عاريت گرفتهاند .
( 5 ) - ذرع معادل 118 / 1 متر است .