جمعآورى مىكنند ، در گونى مىريزند ، بار خر مىكنند و به روستا مىبرند . اين كار براى ايشان هيچگونه خرج ندارد ، زيرا غالبا ناچارند دست خالى به روستا باز گردند .
در هيچيك از شهرهاى ايران فاضلاب عمومى وجود ندارد . در پايتخت نيز كنار هر خانه حفرهاى به عمق يك پا مىكنند كه محل فاضلاب است . اين چالهها در نظر عابران بد و مكروه نمىنمايد زيرا بر اثر خشكى هوا بوى بد از آنها برنمىخيزد .
روستاييان پس از اينكه محصولات خود را در شهر مىفروشند و از راه كويها و كوچهها به روستاى خود بازمىگردند با بيل سركچى كه دارند هنگام عبور فضولاتى را كه در گودالهاى كنار خانه جمع شده در كيسه مىريزند ، بار خر مىكنند و مىبرند .
كسانى كه بيرون خانهء خود چالهء مخصوص فضولات ندارند غالبا با روستاييان قرار مىگذارند كه در مقابل دريافت مقدارى ميوه در عرض سال اجازه مىدهند فضولاتى كه در خانهشان جمع مىشود به روستا ببرند . اينان هر هفته يك بار بدان خانهها مىروند و آنچه فراهم آمده حمل مىكنند . روستاييانى كه آگاهتر و هشيارترند با صاحبخانههاى دولتمندى كه خوراكيهاى بهتر مىخورند و فضولاتشان قوىتر است قرار مىبندند . همچنين كشاورزانى كه غالبا خربزه و خيار مىكارند براى تقويت بيشتر كشتزار خود كود كبوتر به كار مىبرند . روستاييان معتقدند هر زمينى كه با فضولات افرادى كه مانند اروپاييان گوشت و شراب زياد مىخورند ، تقويت شود ميوهء آن درشتتر و بهتر مىشود . كشتگران فضولاتى را كه از شهر به روستا مىبرند به همان صورت كه هست به زمينهاى مزروعى حمل نمىكنند ، زيرا حرارتى كه هنگام استحاله در آنها توليد مىشود بوتهها را مىسوزاند آنها را در گودال بزرگى مىريزند و وقتى گودال نيمه پرشد روى فضولات چندان خاك مىريزند كه انباشته شود ؛ و مدت دو سال به همان حال رها مىكنند تا بر اثر رطوبت حاصل از باريدن برف و باران كاملا بپوسد ، آنگاه آن را از گودال بيرون مىآورند و به كشتزار مىبرند .
روستاييان ايران براى تقويت باغها و كشتزارهاى خود سه گونه كود به كار مىبرند . يك قسم آن مركب از اقسام زباله و آشغال است . قسم دوّم حاصل از كود گودالهاى خانهها مىباشد كه با بيل برمىدارند و خاك در آن نيست ؛ و قسم سوّم كودى است كه مدفوع كبوتران است و آن را از كبوترخانهها جمعآورى مىكنند .
كشاورزان ايران بدينسان كشتزارها و باغهاى خود را اعم از اين كه خاك
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 865
مساهمون: ژان شاردن
ص٨٦٥