دويدن باز ، و جاى آن چهارپاى ديگرى به گردونه بسته مىشود .
بدن حيوان را كه بر اثر سه چهار ساعت دويدن روى سفالها غرق عرق شده نمىپوشانند فقط رهايش مىكنند تا بچرد . كاهى كه از خرد شدن سفالها به دست مىآيد به مصرف خوراك چهارپايان مىرسد زيرا در بيشتر سرزمين ايران به سبب خشكى و حرارت هوا علف به قدر كفايت نمىرويد . از اين گذشته چهار پايان كاه را بهتر از علف مىخورند . در بعضى جاها دهقانى كه گردونهء خرمنكوبى ندارد يا به جهتى ديگر ، چندان روى سفالهاى گندم چهار پا مىدواند كه گندم از كاه جدا شود .
امّا بيرون كشدن دانههاى برنج از غلاف آنها خيلى آسان نيست .
برنجكارانى كه كارگر زياد دارند آنان را وادار مىكنند شاليها را در هاونهاى چوبى بزرگ بريزند و چندان بكوبند كه دانهها از پوسته جدا شوند . امّا معمولا براى اين كار نخست گودالى به قطر سه پا حفر مىكنند و كف و جدارش را با آجر مىپوشانند و از خوشههاى برنج مىآگنند ؛ سپس به يك طرف تيرى كه تقريبا چهار پا طول دارد حلقه آهنى كه لبهاش كمى تيز است تعبيه مىكنند ، و سر ديگرش را به صورت محورى درمىآورند . اين دستگاه مجموعا به صورت اهرمى درمىآيد كه اگر بر يك سر آن فشار وارد آيد و ناگهان آزاد شود سر ديگرش كه حلقهء آهنين دارد بر آن خوشههاى برنج كه در گودال است فرود مىآيد ، و پس از تكرار چند بار پوستش را مىكند .
عامل اين عمل بايد چنان در كار خود ورزيده باشد كه دانههاى برنج بر اثر فشار زياد نشكند ، و چون دانههاى برنج چندان كه سفيدتر باشد مرغوبتر است برنجهاى پوست كنده را با مخلوطى از آرد و نمك مالش مىدهند تا كاملا سفيد شود .
آنچه در كشاورزى ايران در نظرم بسيار جلوه كرد و پسنديده آمد نحوهء محافظت تاك بود . چون در ارمنستان و مدى و نواحى مجاور آنها در فصل زمستان هوا به شدت سرد مىشود باغداران براى اين كه موهاى آنان بر اثر برودت زياد نخشكد و تباه نشود پيش از فرارسيدن صولت سرما تاكهاى خود را كاملا زير خاك نهان مىكنند تا از آسيب برف و بادهاى سرد و طاقتسوز در امان بمانند ؛ و وقتى قوت سرما شكست ، و هوا به گرمى گراييد آنها را از زير خاك بيرون مىآورند تا برگ بيفشانند ، و اگر باغداران انگلستان و ديگر كشورهاى سردسير اروپا نيز بدين گونه عمل كنند باشد كه سود يابند .
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 867
مساهمون: ژان شاردن
ص٨٦٧