مىكنند .
مهّمترين غلات ايران عبارتند از گندم ، جو ، ارزن كه بهترين انواع آنها در سراسر ايران به دست مىآيد . چون جو و ارزن پيش از گندم مىرسد ، در نقاطى مانند كردستان اگر ذخيرهء گندم مردم پيش از رسيدن فصل درو تمام شود با آرد جو نان مىپزند . چاودار جز در مناطق ارمنىنشين كه ارامنه آن را مىكارند ، و در مراسم ايام پرهيز به كار مىبرند در نقاط ديگر ايران معمول نيست ، و كشاورزان ايران جو سياه و چاودار نمىكارند .
چنان كه پيش از اين اشاره كردهام برنج در ايران مصرف زياد دارد و بهترين و مطبوعترين غذاها را از آن درست مىكنند ، و از اين كه دولتمندان ما برنج زياد مصرف نمىكنند در عجبند ، و مىگويند خداى بزرگ فوائد و مزاياى اين مادهء غذايى خوب و لذتآفرين را از اروپاييان پوشيده داشته است .
دانههاى برنج را مانند ديگر غلات در فصل معين مىافشانند ، و وقتى دانهها روييد و رشد كرد آنها را با ريشه از زمين بيرون مىآورند و در زمينهاى ديگر كه قبلا براى نشا كردن برنج آماده كردهاند و پرآب و گلنا كند يكىيكى مىنشانند .
زمينهايى كه در آنها بوتههاى برنج نشاء شده بايد هميشه پرآب باشد زيرا در غير اين صورت همه پيش از رسيدن و بار آوردن خشك مىشوند ، به همين جهت هواى مناطقى كه در آنجا برنج كاشته مىشود هميشه ناسالم است ، و انواع حشرات زيانرسان و آزاردهنده به كثرت در آنجا وجود دارند .
برنج در مدت سه ماه مىرسد . پيش از درو كردن برنج بايد مدتى به زمين آب نداد تا بخشكد . در چنين احوال همه حشراتى كه در مزرعهاى گلناك و پراز لجن زندگى مىكردهاند بر اثر خشك شدن زمين مىميرند و بر اثر فسادشان هواى مجاور سخت بويناك و عفن مىگردد . ساقهها و خوشههاى برنج در مدت هشت روز خشك و براى كوبيدن آماده مىگردد .
افزون بر آبيارى ايرانيان در تقويت كردن كشتزارهاى خود از طريق كود دادن كه در زمانهاى قديم روميان نيز كاملا بدان توجّه داشتهاند بسيار ساعى مىباشند . كشاورزان ايرانى پهن اسبان را براى درست كردن تخته پهن اصطبلها به كار مىبرند و به كشتزارها نمىكشانند ، و به جاى آن روستاييان هنگام بازگشتن از شهر به روستا با حوصله و با دقّت زياد زبالههاى داخل شهر را هرجا كه باشد
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 864
مساهمون: ژان شاردن
ص٨٦٤