و چنين توجيه مىكنند ، از آن بدين نام ناميده شده كه بازى كردن شطرنج مستلزم دقت و حوصلهء زياد مىباشد ، و بازى شطرنج همواره موجد اندوه و افسوس شاه است ، زيرا اين بازى موقعى پايان مىيابد كه يكى از دو حريف شاه طرف مقابل را مات كند ، و لفظ اشك
) Echec (
و مات
) Mat (
از شك
) Cheic (
يا شامات
) Chamat (
گرفته شده كه اصلىترين و مهمترين اصطلاح اين بازى است ، و به معنى گرفتارى غيرقابل رهايى شاه مىباشد .
ايرانيان به بازى شطرنج ارج بسيار مىنهند ، و بر اين اعتقادند كسى كه در بازى شطرنج تسلط و مهارت بسيار دارد سزاوار و قابل آنست كه بر سراسر جهان حكومت كند . و نيز مىگويند دو بازى كن ماهر حدّاقل بايد سه روز با هم بازى و رقابت كنند ، تا يكى بر ديگرى پيروز شود .
در گفتارهاى آينده ضمن شرح فصل موسيقى دربارهء آواز و رقص سخن مىگويم ، و اكنون مناسب مىدانم در پايان اين فصل راجع به جشن شاطر كه يكى از جشنها و تفريحات جالب و شادىآفرين مىباشد اشاره كنم . شاطر اصطلاحا به معنى نوكر بادپاى شاهنشاه است ، و جشن شاطر آزمايش تندروى كسى است كه داوطلب خدمت در دربار شاه مىباشد .
كسى كه در طلب اين عنوان است بايد در فاصلهء زمانى صبح كاذب و غروب مسافت يك فرسنگ و نيم فرانسوى از بيرون در كاخ شاهنشاه بدود و دوازده عدد تير را طى دوازده بار رفتن و بازگشتن يكى پس از ديگرى بياورد . اگر از عهدهء چنين آزمايش برآمد به سمت شاطرى پذيرفته مىشود .
روزى كه شاه سليمان به تخت پادشاهى برآمد منسوبان دستگاه سلطنت و درباريان به افتخار آغاز پادشاهيش نمايشهاى جالب و خوبى ترتيب دادند ؛ و چون دربارهء جشن شاطر نيز مطالب خاطرپسند و شيرينى عرضه داشتند فرمان داد وسايل نمايش آن را نيز به طرز باشكوهى فراهم آورند و اجرا كنند . اخترگران و ستارهشناسان روز بيست و ششم ماه 1667 ميلادى را براى اين كار مناسب شمردند .
تفنگچىباشى كه در آن روزگاران از جمله مقربان درگاه بود شب پيش از روز نمايش شاطر را به حضور شاهنشاه برد ، و شاه وعده فرمود اگر وى از عهدهء امتحان مقرر برآمد به سمت شاطرى دربار پذيرفته خواهد شد ، و يك دست خلعت كامل نيز به وى داده مىشود ؛ و اجازه داد ساعت چهار روز بعد به دويدن آغازد ؛ و اين ارفاقى دربارهء