است . چون در ايران خيابانها و كوى و برزنهاى شهرها و شهركها سنگفرش نيستند بيم لغزيدن اسبان در ميان نيست . كسانى كه اسب دارند به اقتضاى عرف و عادت در فصل زمستان ساقهاى دست و پا و اندام اسب خود را تا سينه ، و گاه سرش را هم با حنا رنگ مىكنند و بر اين اعتقادند كه رنگ حنا از تأثير سرما بر بدن اسب مىكاهد . امّا اين تصورى بيش نيست ، و منظورشان آرايش و زيبا كردن مركوبشان است . زيرا در بيشتر نقاط ايران و در همهء فصول صاحبان اسبها دست و پا و سينه آنها را با حنا رنگين مىكنند ، و اين همان طرز آرايش است كه قبلا دربارهاش سخن گفتهام و شرح كردهام كه زنان و مردان نيز حنا به كار مىبرند .
اسبان شاهنشاه را نيز با رنگ حنا زينت مىدهند اما به منظور امتياز حنا را از خلال تورى مشمعى كه سوراخهاى نسبة بازدارد ، و گلهايى به شكل تاج از همين جنس به بدن اسب مىاندايند .
در ايران تنها شاه حق داشتن ايلخى دارد ، و ديگران از چنين حقّى محرومند ، و فرمانروايان و ناظران ايالات به نام شاه ايلخى براى خود نگه مىدارند .
شاهنشاه در بيشتر استانها ايلخيهاى بزرگ دارد . عالىترين اسبهاى معظم له در ايالتهاى مدى ، پارس ، مخصوصا در حوالى پرسپوليس نگهدارى مىشوند . همچنين در تمام ايالات و بيشتر شهرهاى بزرگ داراى اصطبلهاى اختصاصى است و اين همه اسب براى آنست كه هر وقت بخواهد به يكى از سواركاران ، صنعتگران ، و ديگر كسانى كه به نوعى از خوان نعمت وى بهره مىبرند و خدمتى در خور توجّه به منصّهء ظهور مىرسانند ، ببخشد اسب حاضر باشد ؛ و شيوهء مرضيهء شاه اين است كه هر يك از اين گروه مردمان از او تقاضاى اسب كند مرادش را برمىآورد . امّا اگر كسى اسبى گرفت نبايد آن را پس بدهد . موظّف است از آن مواظبت كند و از كاه و جو دادن و تيمارداريش غفلت نورزد . گاهى از ايلخيها ، يا به نام هديه و تقديم ، چندان اسب براى شاه مىآورند كه اصطبلهاى اختصاصى گنجايش نگهدارى آنها را ندارد . در چنين حال اسبهايى را كه امكان جا دادنشان در اصطبل نيست ميان افراد متمكّن و دارا تقسيم مىكنند ؛ و آنها موظّفند تا زمانى كه اسبها را ازيشان پس نگرفتهاند با مواظبت تمام نگهدارند . امّا مجازند طىّ تمام مدتى كه اسبها در اختيارشان مىباشد از آنها استفاده كنند .
تمام اسبهاى شاهنشاه با داغى كه به صورت گل لالهء شكفته است و بر كفل
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 741
مساهمون: ژان شاردن
ص٧٤١