سبكروترند .
قيمت اسب در ايران سنگين است ، و يك اسب خوب از هزار فرانك تا هزار اكو قيمت دارد . سبب گرانى اسب در ايران صدور بسيار آن به عثمانى ، و بيشتر به هندوستان است ، و جز با اجازهء شاه نمىتوان اسب را از ايران صادر كرد .
پس از اسب بهترين مركوب ايرانيان قاطر است . از جمله اختصاصات قاطر اين است كه خوب و روان يورغه مىرود ؛ نمىلغزد ، و خسته نمىشود . بهاى يك قاطر خوب پانصد فرانك است .
خر پس از اسب و قاطر بهترين مركوب ايرانيان است . در ايران دوگونه خر وجود دارد . خر بومى كه مانند خرهاى اروپا سنگين و ديرجنبند ، و فقط به كار باركشى مىخورند ، نوع ديگر خرهاى عربى هستند كه بهترين انواع خران جهان مىباشند . هيكلشان زيباست ، پشم صاف و براق دارند ، پاهاشان كشيده است ، و چون به رفتار آيند به چابكى پيش مىروند ؛ سرشان را بالا نگه مىدارند ؛ و تنها به منظور سوارى از آنها استفاده مىشود . پالانى كه رويشان مىگذارند گرد و بالاى آن صاف و مسطح است ، و گاهى روى آن را با ماهوت يا قاليچه مىپوشانند ، و ركاب و يراق دارند . آنكه بر خر سوار مىشود روى كفلش مىنشيند ، كسانى كه از تندرفتارى و چستى و چالاكى و پرتوانى خر خود رضا مىباشند براى آن ركاب و دهنه سيمين فراهم مىكنند . بهاى يك خر در حدود چهارصد فرانك است ، امّا خر خوب و رهوار را به كمتر از بيست و پنج پيستول نمىدهند ؛ چه آن را خيلى كمتر از اسب نمىشمارند . روحانيانى كه هنوز داراى مقام و اعتبار برجسته نشدهاند ، و دارايى زياد ندارند غالبا خرسوارى مىكنند .
به اين حيوانات اهلى جز يورغه رفتن چيزى ياد نمىدهند ، و طرز آموختن اين كار به آنها بدين گونه است كه يكايك ساقهاى دست آنها را با دو رشته طناب پنبهاى به يكايك پاهاشان چنان مىبندند كه فقط يورغه رفتن بتوانند . سپس سر طنابها را از طناب ديگرى كه از تنگ پالان در محل تعبيه ركاب عبور كرده آويزان مىكنند . آنگاه كسى كه مأمور تربيت خر است صبح و عصر بر آن سوار مىشود و مىراند ، و چندان بدين كار ادامه مىدهد كه يورغه رفتن را بياموزد . گاهى براى اين كه خرهاى تازه كار زودتر به يورغه رفتن عادت كنند يكى دو تا از خرانى را كه در يورغه رفتن چابكند همراه آنان به حركت در مىآورند . سرانجام اين حيوانات چنان به
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 739
مساهمون: ژان شاردن
ص٧٣٩