تخطي إلى المحتوى الرئيسي

سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 612

مساهمون:

ص٦١٢
بناگاه در معرض حملهء هلنديان قرار بگيرند در مستعمرات خود نه قواى نظامى كافى آماده كرده بودند ، نه كشتى جنگى داشتند ، و نه ديگر لوازم دفاع . از اين‌رو پس از پى بردن به نقشه هلنديان قواى مستقر در كشور خود را براى مقابله با دشمن و نجات دادن مستعمرات خود فرستادند و در نتيجه موقعيت آنان در اروپا ضعيف و مخاطره‌انگيز شد . حقيقت اينست هلنديها كه بر اطلاق مردمانى باهوش و فرصت‌طلب مىباشند و مخصوصا در كار تجارت استعدادى غيرقابل باور دارند وقتى فهميدند بازرگانى با هند منافع سرشار دارد به اجراى نقشهء خود مصمم شدند و با تمام نيرو كوشيدند ، در نتيجه نه تنها موفق شدند بلكه بيش از حدّ گمان خويش پيش رفتند زيرا هرگز درآينهء خيال باور نمىكردند نه تنها در آغاز بلكه طىّ ساليان دراز صاحب كالاهاى هند شرقى شوند . از اين‌رو در مراحل اوليّه ورود و نفوذ خود در آن سرزمين كمپانى تشكيل ندادند ، و به آزاد گذاشتن دسته‌ها و افراد در اعزام سفاين تجارى اكتفا كردند ؛ ولى هنگامى كه اين افراد و دسته‌ها به منافع و عوايد عظيم بازرگانى در هند آشنايى و اطمينان كامل يافتند ، جاى پاى خود را محكم كردند ، و ريشه دوانيدند ، همه با هم متحد شدند و شركت معتبرى به نام كمپانى هند شرقى تشكيل دادند . شعبهء اين كمپانى در سال 1623 در ايران داير شد ، امّا چندين سال تجارت آن منحصرا با شاه ايران بود ، بدين‌گونه كه كمپانى آنچه را با سفاين خود آورده بود به انبارهاى شاه تحويل مىكرد ، و جاى آن كالاهايى از قبيل پشم ، قالى ، ابريشم و پارچه‌هاى زربفت مىگرفت . اين بازرگانى نه تنها براى هلنديان مقرون به صرفه نبود بلكه گاهى زيان نيز در برداشت ، زيرا بر اثر تأثير عواملى چند بهاى امتعه‌اى كه هلنديان وارد مىكردند به تدريج كاسته مىشد و قيمت كالاهايى كه مىگرفتند فزونى مىيافت . از اين گذشته از كيفيّت و مرغوبى اجناس صادره به تناوب كاسته مىشد . هلنديان در سال 1652 به قصد ابطال اين بازرگانى زيان‌خيز و انعقاد معاهدهء تجارى تازه ، جان كونانس
) Jahann Cunaens (
را كه از جمله مستشاران كمپانى در امور مربوط به بازرگانى با هند بود با سمت نمايندگى به ايران فرستادند . او هدايايى براى شاه و صدر اعظم همراه داشت از جمله تحفى كه براى صدر اعظم آورده بود هزار و صد دوكاى طلا و مقدار زيادى از پارچه‌هاى بافت اروپا بود . اين فرستاده موفق به