اندكى .
از اين فرستاده به گرمى هر چه تمامتر پذيرايى شد ، و با رضايت تمام بازگشت . شاهنشاه فقيد كه در آن روزگاران هنوز زنده و پادشاه بود هرگز باور نمىكرد فرستادهء يك كمپانى معتبر تجارى با آن همه هدايا بىقصد و بىغرض ، و تصور سود ، تنها به خاطر سپاسگزارى از مراحم دربار ، و شكايت از حاكم يك ايالت راه سفر بدين دور و درازى را در پيش گيرد . از اينرو به منظور درك نيّات باطنى وى طىّ چند ديدار پرسشهاى مختلفى از او كرد ، و چون دريافت كه وى چنان كه در اوّل معروض داشته بود فقط به منظور عرض سپاسگزارى اولياى كمپانى و استدعاى دوام الطاف شاهانه به ايران سفر كرده خاطرش از هرگونه نگرانى كاملا آسوده شد ، و اگر سفير مردى دانا و هشيار و تجربت آموخته و فرصتشناس بود ، مىتوانست از حسن ظنّ پادشاه استفاده كند ، و امتيازات مهمّى براى كمپانى بگيرد .
به هر روى فرستادهء كمپانى پس از اينكه شاه افزون بر هداياى معمولى از قبيل جامه و پارچههاى گرانبها با يك اسب و يك شمشير فيروزهنشان كه چهارصد پيستول قيمت داشت به او بخشيد ، بازگشت .
در سال 1673 مأموران كمپانى در ايران از اين كه بر اثر جريان جنگ از دو سال پيش ورود كشتيهاى هلندى به ايران متوقف شده بود ، نگران گشتند ؛ و چون بيم كردند اين ركود و توقف از آن پس نيز همچنان ادامه يابد ، و زيانهاى غيرقابل جبرانى بر آنان وارد آيد تصميم كردند هم از مقدار خريد ابريشم بكاهند ، و هم كالاهاى خود را به پول نقد تبديل كنند . از اينرو به وزيران ايران اطلاع دادند كه نمىتوانند بهقدر آنچه در قرارداد پيشبينى شده ، ابريشم بخرند ، و اجبارى هم در ميان نيست زيرا در قرارداد قيد شده كه هلنديها در برابر وارد كردن يك ميليون كالا بايد هر سال ششصد عدل ابريشم بخرند ، و چون در دو سال گذشته بر اثر جريان جنگ ، هلنديان نتوانستهاند متاعى وارد ايران كنند و معلوم نيست اين توقف تا كى ادامه دارد ، لذا موضوع صدور ابريشم منتفى خواهد بود . از روى ديگر كمپانى براى خريدن ابريشم پول نقد در اختيار ندارد . بارى ، پس از گفتگوى زياد قرار شد كمپانى به جاى ششصد عدل سيصد عدل ابريشم بخرد .
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 614
مساهمون: ژان شاردن
ص٦١٤