على ( ع ) پيش از ترك بصره ، عبد اللّه بن عباس را والى آن ديار كرد « 1 » . عبد اللّه پيش از آن والى يمن بود . اهميت اين تصميم در اين نكته نهفته بود كه بصره به صورت يكپارچه طرفدار خليفه نبود و به شخصيتى وزين نياز داشت كه همانند ابن عباس خبره و مورد اعتماد باشد . شايد اين تصميم به خاطر ايجاد موازنه در بنى هاشم اتخاذ شده باشد . به گونهاى كه در حكومت على ( ع ) به بنى عباس نيز نقش داده شود . تعيين قثم ، برادر عبد اللّه ، به عنوان والى مكه نيز مىتواند در اين چارچوب قرار گيرد « 2 » . به گفتهء دينورى : على ( ع ) روز دوشنبه دوازدهم رجب سال 36 ه وارد كوفه گرديد و از اقامت در قصر اجتناب كرد و در ميان دشت محل اقامتى براى او در نظر گرفته شد « 3 » ، و در مسجد خطبهاى ايراد كرد كه متضمن دعوت به تقوى و هشدار نسبت به قرار گرفتن در گمراهى و نفاق بود . همچنين آن حضرت در خطبهء خود به چالشهاى مرحله پرداخت و در اين ميان به نقش پيشتازى كه در اين روند دشوار در انتظار كوفيان بود اشاره كرد :
« از عذاب خدا بترسيد كه او شما را بيهوده نيافريده و چيزى از كار شما را به حال خود رها نكرده است . » « 4 »
پس از آن بازسازى تركيب مديريت پى گرفته شد كه با تعيين تعدادى از واليان در مناطق شرقى كه تابع عراق بودند ، تكميل گرديد « 5 » ، و همگى از شخصيتهاى گمنام بودند و خليفه ، اخلاص و شايستگى را در آنها مىيافت . بدين ترتيب جز شام ايالت ديگرى خارج از حاكميت على ( ع ) باقى نمانده بود . جايى كه فرستادهاش جرير بن عبد اللّه بجلى « 6 » در مأموريتش براى قانع كردن معاويه به پايان دادن تمردش و بيعت با خليفه ناكام ماند .
در واقع معاويه آمادهء گفتگو با على ( ع ) نبود ، زيرا اين كار مستوجب به رسميتشناسى خليفه بود كه اساسا آن را نمىپذيرفت . آنچه در مورد توصيهء مغيرة بن شعبه به خليفه گفته شده ، مبنى بر اين است كه والى شام را در سمت خود تثبيت كن ؛ كه
هامش
( 1 ) دينورى ، اخبار الطول ، ص 152 .
( 2 ) طبرى ، همان ، ج 5 ، ص 155 .
( 3 ) دينورى ، همان .
( 4 ) همان ، ص 153 .
( 5 ) همان .
( 6 ) يعقوبى ، همان ، ج 2 ، ص 184 .