378 . اختلاف انصار و مهاجر پس از بيعت با ابوبكر
زبير بن به كار گفت « 1 » :
هنگامى كه با ابوبكر بيعت شد ، جماعتى كه با او بيعت كردند ، با شتاب به سوى مسجد النبى صلّى اللّه عليه و آله آمدند . هنگامى كه روز به پايان رسيد ، آنان به منازلشان رفته ، متفرّق شدند . گروهى از انصار و گروهى از مهاجران جمع شدند و همديگر را در آنچه بين آنان رخ داده بود ، سرزنش كردند . عبد الرحمن بن عوف گفت : اى گروه انصار ، اگرچه شما در فضيلت يارى دادن و سابقهداشتن در دين شايستهتر هستيد ، اما در بين شما كسانى مانند ابوبكر ، عمر و على و ابى عبيده نيست . زيد بن ارقم « 2 » گفت : اى عبد الرحمن ، ما فضايلى را كه برشمردى انكار نمىكنيم . اما سعد بن عباده « 3 » ، سيد انصار ، از ماست . كسى كه خدا به
هامش
- پيمان عقبه با هفتاد تن از انصار شركت كرد . او غير از جنگ بدر ، در تمام جنگها و غزوات حضور داشت .
پدرش حضير بن سماك رئيس قبيلهء اوس ، در عصر جاهليت بود كه در جنگ بعاث كشته شد ( ابن سعد ، الطبقات الكبرى 3 / 604 ) اسيد بن حضير ، و در حقيقت قبيلهء اوس ، همواره در عصر جاهليت نسبت به قبيلهء خزرج حسادت يا رقابت داشتند ؛ درگيرى بعاث ، يكى از دهها جنگى است كه بين آنان و خزرجيان در عصر جاهليت رخ داد . لذا از آن هنگام تا عصر اسلامى ، همواره بين اين دو قبيله كينه و رقابت و همچشمى حاكم بود و همواره هريك از آنان ، از به قدرت رسيدن رقيب خود ترس و هراس داشت . اين جريان در سقيفهء بنى ساعده به خوبى آشكار شد . هر دو قبيله از پيشى جستن رقيب در قدرت وحشت فراوانى داشتند و حتى تحمل سيادت قريش و مردم مكه براى آنان راحتتر بود . گفتههاى اسيد بن حضير مدعاى ما است : « اى اوسيان ، اگر امارت به سعد بن عباده ( در حقيقت به خزرجيان ) برسد ، پيوسته در ميان آنان ثابت خواهد شد و اين فضيلتى براى ايشان است كه هيچگاه بهرهاى از خلافت و قدرت به شما نخواهد رسيد . پس بلند شويد و با ابوبكر بيعت كنيد ( ابن اثير ، همان 2 / 330 ) . اين اقدام و گفتهء اسيد بن حضير ، همانند اقدام بشير بن سعد نخستين ضربهاى بود كه به وحدت سياسى انصار ، كه تنها در مدت كوتاهى با حضور رسول خدا ( ص ) در مدينه ايجاد شده بود وارد ساخت . - م
( 1 ) . شرح نهج البلاغه ، 2 / 271 .
( 2 ) . زيد بن ارقم انصارى يكى از افراد قبيلهء بنى حارث از خزرج ، كنيهاش ابو سعيد و ابو انيس بود . او نخستين كسى است كه در سقيفه بنى ساعده به جانبدارى از خلافت على ( ع ) برخاست و بر حقانيت او تأكيد مىكرد . - م
( 3 ) . سعد بن عبادة بن دليم بن حارثه از طايفهء بنى ساعده ، يكى از قبايل خزرج است . او در عصر جاهليت و اسلام ، رئيس قبيلهء خزرج بود و در پيمان عقبه نيز حضور داشت . او در تمامى غزوهها بجز بدر نقش مؤثرى ايفا كرد . به هنگام رحلت رسول خدا ( ص ) با ياران خود از انصار به سوى سقيفهء بنى ساعده كه متعلق به قبيله او بود رفت و در آنجا جانشينى خود پس از رسول خدا ( ص ) را مطرح ساخت و انصار نيز به حمايت از او برخاستند . اما ايجاد دو دستگى و اختلاف بين دو قبيلهء اوس و خزرج و سرانجام بيعت با ابوبكر ، سعد بن عباده را در خواستهاش ناكام گذاشت . اما سعد با خليفهء جديد بيعت نكرد و حتى اظهار داشت تا آخرين تيرى -