( 6 ر 6 درصد كل ) ؛ در مه [ ارديبهشت ] 5 ر 3 ميليمتر ( 4 ر 2 درصد كل ) ؛ در ژوئن ، ژوئيه و اوت [ خرداد ، تير و مرداد ] صفر ميليمتر ؛ در سپتامبر [ شهريور ] 1 ر 0 ميليمتر ( 1 ر 0 درصد كل ) ؛ در اكتبر [ مهر ] 3 ر 3 ميليمتر ( 3 ر 2 درصد كل ) ؛ نوامبر [ آبان ] 8 ر 19 ميليمتر ( 5 ر 13 درصد كل ) ؛ دسامبر [ آذر ] 6 ر 27 ميليمتر ( 8 ر 18 درصد كل ) ؛ عملا تنها در پنج ماه از سال يعنى از نوامبر تا مارس [ آبان تا اسفند ] باران مىبارد . ماههاى ديگر بشدت خشك است . تازه بايد متوجه اين نكته بود كه در عرض پنج ماه به اصطلاح « مرطوب » ، كمبود بارندگى تا بدانجاست كه بايد گفت صفت مرطوب براى آن در واقع نوعى حسن تعبير است . اين را هم بايد افزود كه ميزان بارندگى سال به سال متغير است . در 1889 مقدار آن 439 ميليمتر ، ولى در 1908 - 1909 تنها 51 ميليمتر بوده است . ناگزير بايد نتيجهگيرى كرد كه باران در اين سرزمين عارى از مفهوم و اهميت است . اگر آبى از خارج نرسد هيچ حياتى در بغداد نمىپايد ؛ نه آدميان براى آشاميدن چيزى خواهند داشت و نه براى گياهان كاشت و برداشتى عملى است . باران بسيار كم و گرماى هوا زياده از حد شديد است .
تغيير فاحش دماى هوا قبل از هر چيز به دليل اندازهء عرض جغرافيايى ( موصل : 19 درجه و 3 دقيقه ؛ 22 درجه و 6 دقيقه ؛ بصره :
24 درجه ) « 1 » ، و بخصوص به سبب درون قارهاى بودن عراق است كه در آن عوامل مؤثر دريايى مديترانه ديگر عملا كارايى ندارد . دامنهء دما ميان 2 ر 9 درجه در ژانويه و 7 ر 34 درجه در ژوئيه متغير است ( ژانويه
هامش
( 1 ) . عرض جغرافيايى اين شهرها به اين شرح تصحيح مىشود : موصل بالاى 36 درجه ، بغداد 33 درجه و 26 دقيقه ، بصره بالاى 30 درجه - م .