5 . محل تاريخى بغداد
هرچند واقع بودن جاى بغداد در نقطهاى كه جادهء آسيا به سوى مديترانه از دجله و فرات عبور مىكند يك پديدهء جغرافيايى بسيار روشن مىنمايد ، اما براى جايگاه اصلى و دقيق شهر توضيحى بدين آسانى ميسر نيست . معمولا در راههاى بزرگ عبور و مرور چهارراهها در محلهاى دقيق و خاص تعيين شدهاند : قاهره در رأس دلتاى نيل ؛ اسكندريه بر كرانهء تنگهاى كوچك - بندرگاهى طبيعى و قابل دفاع و حفاظت از درون - كه ميان جزيرهء فاروس « 1 » و تلماسهء ساحلى درياچهء « مارهاوتيس » « 2 » واقع است ؛ اورشليم گرداگرد دژ بسيار كهن ژبوسن « 3 » ؛ و دمشق در مركز « غوطه » . اما براى بغداد هيچ عامل جغرافيايى خاصى نمىتوان برشمرد كه تا اين حد قاطع و تعيينكننده باشد . بغداد ، به مثابه چهارراه بزرگ سوريهء شمالى كه از روزگار تسلط يونانيان به بعد در حلب تشكيل مىشود ولى قبلا در روزگار آشوريان در « ازپد » « 4 » و در عهد امپراتورى هخامنشى « 5 » در « باب » واقع بوده ، نخستين شهر بزرگى نبوده است كه منطقهء عبور از شطوط در عراق مركزى را به كار گرفته باشد . بابل در فاصلهء 89 كيلومترى در جنوب بغداد پيشينهاى بسيار باستانى دارد و قرون متمادى پاييده است و ظاهرا در آن روزگار از جادهء جنوبى ( پرسپوليس - شوش ) حداكثر استفاده را مىكرده است .
در آن عصر نيازى نبوده است كه اين جاده بالاتر برود و از دجله و فرات عبور كند .
هامش
( 1 ) .PHAROS( 2 ) .MAREOTIS( 3 ) .aCROPLE jEBUSEENNE( 4 ) .AzPAd( 5 ) .J . Sauvaget , Alep , Paris , 1941