ابريشمى ) ، ملحم و عتّابى ( پارچه ابريشمى و پنبهاى ) بغداد شهرت داشت . « 1 » در باب الطاق شمشيرهاى بسيار مرغوبى ساخته مىشد . « 2 » بغداد به سبب صنعت چرمسازى و كاغذسازى خود شهرت داشت .
دليل عمدهء رونق تجارت و صنعت در بغداد همانا توسعهء بانكدارى در اين شهر بود ، و اين امر از فعاليتهاى صرافان و جهبذان معلوم مىشود . صرّافان مخصوصا در كرخ بازارهاى مخصوص به خود داشتند ، « 3 » و در وهلهء اول به مردم خدمت مىكردند ، در حالى كه جهبذها بيشتر در خدمت دولت و كاركنان آن بودند .
بغداد از حيث [ تركيب ] جمعيت ، بين المللى بود . ساكنانش آميزهاى از ملتها و رنگها و مذاهب مختلف بودند كه براى كار ، تجارت ، سپاهيگرى ، يا به عنوان برده به اين شهر راه يافته بودند . جالب آنكه عوام النّاس رفتهرفته نقش مهمّى در حيات شهر بر عهده گرفتند . « 4 » در 201 تلاش كردند آشوبى را كه پس از قتل امين پيش آمده بود فرو بنشانند « 5 » و در 307 عليه بالا رفتن قيمتها شوريدند و فعاليتهاى عيّاران و شطّار در اين دوره [ ( سده سوم ) ] آغاز شد . « 6 »
جمعيت بغداد را بدشوارى مىتوان تخمين زد . برآورد مساجد و گرمابهها ظاهرا اغراقآميز است ( 000 ، 300 مسجد و 000 ، 60 گرمابه
هامش
( 1 ) . حدود العالم ، ص 38 ؛ نويرى ، ج 1 ، ص 369 ؛ ابو القاسم ، ص 35 ؛ مقدسى ، ص 323 ؛ ابن حوقل ، ص 261
( 2 ) . عريب ، ص 50
( 3 ) . - جهشيارى ، ص 228
( 4 ) . - ابن اثير ، ج 8 ، ص 85 - 86 ؛ مسكويه ، ج 1 ، ص 74 - 75 ؛ اصفهانى ، تاريخ ، برلن ، ص 130
( 5 ) . - طبرى ، سلسلهء 3 ، ص 1009 - 1010 ؛ ابن اثير ، ج 6 ، ص 228 - 229 ، ج 7 ، ص 13 - 14
( 6 ) . - طبرى ، سلسلهء 3 ، ص 1008 - 1586 ؛ مسعودى ، ج 6 ، ص 457 - 461 به بعد