پارچه ، بازار پنبه ، بازار كتابفروشان با بيش از يكصد دكان ، بازار صرّافان ، و بازار عطّاران در كرخ و بازارهاى تجّار خارجى در سوق باب الشام بود . در بخش شرقى ، انواع و اقسام بازارها شامل بازار گلفروشان ( سوق الطيب ) ، بازار مواد غذايى ، بازار زرگران ، بازار گوسفندفروشان ، بازار كتابفروشان و بازار كالاهاى چينى ديده مىشد . « 1 » از زمان منصور به بعد محتسبى براى نظارت بر بازارها و جلوگيرى از تقلّب و مراقبت بر اوزان و مقادير تعيين شد . « 2 » محتسب بر گرمابهها نيز نظارت مىكرد و احتمالا ناظر مساجد هم بود . « 3 » گذشته از اين ، از اعمال خرابكارانه نيز جلوگيرى مىكرد .
هر بازار يا حرفه رئيسى [ عريف ] داشت كه از طرف دولت تعيين مىشد . هر حرفه داراى « صانع » و « استاد » بود . « 4 » از بغداد پارچههاى پنبهاى و منسوجات ابريشمى ، بويژه سربند [ ( منديل ) ] ، پيشبند ، دستار ، بلور تراشيده ، شيشهآلات ، روغنهاى مختلف ، داروهاى مايع ، و معجونهاى مختلف صادر مىشد . « 5 » بغداد پيراهنهايى با رنگهاى مختلف ، عمامههايى از پارچهء ظريف و حولههاى مشهورى نيز صادر مىكرد . « 6 » پيراهنهاى ظريف و سفيدش بىنظير بود . « 7 » سقلاطون ( پارچهء
هامش
( 1 ) . يعقوبى ، بلدان ، ص 241 ، 246 ، 248 ، 254 ؛ اصطخرى ، ص 48 ؛ خطيب ، ص 22 ، 36 ، 65 به بعد ، 69 ؛ ابن جوزى ، مناقب ، ص 26 - 28 ؛ ابن حوقل ، ص 242
( 2 ) . - خطيب ، ص 20 ؛ صابى ، رسائل ، ص 114 ، 141 - 142 ؛ ماوردى ، ص 141 ، 142
( 3 ) . خطيب ، ص 78
( 4 ) . - اخوان الصفا ، ج 1 ، ص 255 ؛ - جاحظ رسائل ، چاپ سندوبى ، ص 126
( 5 ) . حدود العالم ، ب 11 ر ؛ مقدسى ، ص 128
( 6 ) . دمشقى ، تجارة ، ص 26
( 7 ) . ابن فقيه ، ص 254