( 9 ر 56 متر ) « 1 » كه براى مقاصد دفاعى به كار مىرفت . سپس ديوار اصلى قرار داشت كه از خشت ساخته شده بود و داراى 14 ر 34 متر ارتفاع ، 2 ر 50 متر عرض پايه و 22 ر 14 متر عرض بالا بود بين هر دو دروازههاى اين ديوار 28 برج بزرگ واقع بود ، جز ميان دروازههاى كوفه و بصره كه داراى 29 برج بود . بر فراز هر يك از دروازهها ، قبّهاى ساخته بودند كه مشرف بر شهر بود و در پايين آنها اقامتگاههايى براى نگهبانان بنا شده بود . سپس نوبت به محوطّهاى مىرسيد به عرض 7 ر 170 متر كه در آن خانههايى ساخته بودند و تنها صاحب منصبان و نزديكان ( موالى ) اجازه داشتند كه در آنجا خانه بسازند . با وجود اين ، هر راه داراى دو دروازهء مستحكم بود كه مىتوانستند آنها را قفل كنند . آنگاه ديوار سادهء سوّمى ديده مىشد كه محوطّه وسيع داخلى را دربر مىگرفت ، و جايى بود كه فقط قصر خليفه ( باب الذّهب ) ، مسجد جامع ، ديوانها و خانههاى فرزندان خليفه و دو سقيفه يكى براى رئيس نگهبانان [ ( صاحب حرس ) ] و ديگرى براى صاحب شرطه ، در آنجا ساخته شده بود . به منظور نظارت بر شهر و تسهيل ارتباط در داخل و مراقبت از راههاى كاروانرو در خارج ، شهر به چهار بخش مساوى تقسيم مىشد و هر بخش را نيز دو راه كه از دروازههاى متساوى البعد آن آغاز مىشد تقسيم مىكرد . دروازهء خراسان ( كه آن را باب الدّوله نيز مىناميدند ) در شمال شرقى ، دروازهء بصره در جنوب غربى ، دروازهء سوريّه در شمال غربى ، و دروازهء كوفه در جنوب شرقى قرار داشت .
براى راه يافتن به دايرهء داخلى ، انسان مىبايست از خندق عبور كند و از
هامش
( 1 ) . در مورد اندازهها - رئيس ، خراج