دجله بهطور يك جهت و متحدا عمل كنند ، آبدهى اين رود ممكن است تا 734 ، 24 متر مكعب در ثانيه ، يعنى بيست برابر ميانگين سالانهاش افزايش يابد ، ظاهرا بر پايهء اطلاعات گوناگون تاريخى ، آبدهى اين بزرگرود در گذشته به اين حداكثر خارق العاده نزديك شده و در ثانيه بين 16 تا 18 هزار متر مكعب آب كه راه گريز عادى نداشته بر خاك بين النهرين فرو ريخته است . كاملا بديهى است كه در چنين حالتى ، و حتى بىآنكه وضع به اين درجه از وخامت برسد ، طغيانها به صورت وقايع شومى در مىآيند كه هيچ نامى بدانها نمىتوان داد .
تاريخ بين النهرين از روزگار طوفان عالمگيرى كه وصفش در حماسهء گيلگمش آمده سرشار از خاطرهء طغيانها و سيلابهاى بسيار عظيم است .
در اينجا تنها به نقل چند نمونه اكتفا مىكنيم . سر آرنولد ويلسون « 1 » از قول لوفتوس « 2 » مىنويسد كه در 1831 دجله ديوارهاى بغداد را از جا بركند و هفت هزار خانه را در عرض يك شب روبيد و با خود برد . از 1323 ش / 1944 تا 1333 ش / 1954 دجله ده بار سيلبندها را در بالاى بغداد و 8 بار در پايين بغداد در هم شكست . در 1333 ش / 1954 طغيان بسيار شديدتر از معمول بوده و آبدهى آن 000 ، 16 متر مكعب در ثانيه برآورد شده است ، در اين سال دجله از بستر خود بيرون خزيده و در ناصريه خود را به درون فرات افكنده است . بغداد از اين مهلكه به زحمت جان به در برده است . اين طغيان كه بر اثر بارندگى شديد پديد آمد چيزى نمانده بود كه با طغيان ديگرى ناشى از ذوب برفها كه سه روز قبل روى داده بود همراه شود . همين طغيان با يكى از طغيانهاى
هامش
( 1 ) .Sir Arnold Wilson( 2 ) .Loftus