محدث بزرگ وعالم آگاه سيد نعمت الله جزائرى رحمه الله پس از نقل اخبار
فراوانى در اين زمينه گويد : واحدى از أصحاب ما به تأويل يا انكار اين اخبار
نپرداخته است ، آرى سيد اجل ما علم الهدى - كه خداوند أو را غريق رحمت خود گرداند - به
تأويل اين اخبار پرداخته وگويد : معناى اين كه فرموده : ( هر كه بميرد مرا مى بيند )
آن است كه ميت در آن حال ثمره ولايت يا ثمره انحراف از آن حضرت را
مى بيند ، زيرا روايت شده كه محتضر به وقت ديدن مرگ وفرا رسيدن آن چيزى
را به أو نشان مى دهند كه پى مى برد كه بهشتى است يا دوزخى ، وعرب گاه
مى گويد : فلانى را ديدم ، در صورتي كه منظورش ديدن متعلقات أو است از كارها
ومسائل مربوطه . واين تأويل را از آن رو اختيار كرديم كه أمير مؤمنان عليه السلام جسم
است پس چگونه [ بر بالين همه كس حاضر مى شود و ] هر محتضرى أو را
مى بيند ؟ در صورتي كه جسم نمى تواند در حالت [ وآن ] واحدى در جهات
مختلفي باشد ، از اين رو أهل تحصيل وتحقيق گويند : ملك الموت كه قبض
أرواح مى كند جنس است [ نه شخص ] ونمى تواند يك شخص باشد ، زيرا أو
جسم است ( 1 ) وجسم نمى تواند در حالت واحدى در جايهاى متعددى باشد ، پس
اين آية كه مى فرمايد : يتوفيكم ملك الموت . ( 2 ) منظور جنس ملك است [ نه
هامش
( 1 ) - در فلسفه اسلامى ثابت شده واز آيات وروايات نيز استفاده مى شود كه فرشتگان موجوداتى
مجرد از مادة وجسمانيت اند ، ونيز در اخبار وارد است كه ملك الموت ياورانى دارد كه هر كدام تحت
فرمان أو كار مى كنند وبه امر أو قبض أرواح مى كنند . از اين رو نيازى نيست كه ملك الموت جنس باشد نه
شخص . بنابر اين تشبيه فوق درست به نظر نمى رسد . ( م )
( 2 ) - سوره سجده / 11 .