برخى از محتضران حاضر مى شود وگاه با صورت تمثيلى كه شبيه صورت اصلى
آن حضرت است بر بالين برخى ديگر حضور مى يابد ، واين غير از پاسخ أول
است كه گفتيم با بدن مثالي است . واين تمثل از باب روايتي است كه شيخ
كلينى رحمه الله نقل نموده كه أمير مؤمنان عليه السلام فرموده است : ( چون فرزند آدم در آخرين
روز دنيا واولين روز آخرت قرار مى گيرد مال وأولاد وعمل أو در برابرش ممثل
مى گردند . . . ) . ( 1 )
در سخن مرحوم سيد جزائرى اشكالى هست كه به خواست خدا در همين
باب در معناى تمثل خواهد آمد .
علامه شهيد سيد محمد على قاضى طباطبايى رحمه الله گويد : بدان كه اعتقاد به
حضور پيامبر صلى الله عليه وآله وسلم وأمير مؤمنان بلكه همه امامان از فرزندان أو عليهم السلام بر بالين
محتضر از اعتقادات فرقه اماميه واز عقايد حقه خاص آنهاست وضروري
مذهب آنان به شمار مى رود واين عقيدة را از خاندان رسالت عليهم السلام گرفته
وآموخته اند . وآن دليل عقلي كه سيد مرتضى علم الهدى رحمه الله وأستاذ بزرگ أو
شيخ مفيد رحمه الله را بر آن داشته كه دلائل نقلي وارده از امامان عليهم السلام را تأويل كنند
نسبت به أجسام طبيعي مادي ومكان آنهاست وبه حسب ظاهر دليل تام وبدون
شك است ، زيرا واضح است كه حضور يك جسم در آن واحد وحالت واحد
در مكانهاى گوناگون وجهات مختلف ناممكن است ، ولى چون اين مباحث در
زمان مرحوم سيد جزائرى هنوز تحليل علمي نشده بود سيد جزائرى به اين تأويل
دست زده است اما امروزه در جاى خود تحقيق گرديده كه حضور آن
بزرگواران عليهم السلام بر بالين ميت منحصر در مكان أجسام طبيعي نيست آن گونه كه در
نظر ابتدايى به ذهن مى رسد تا آن اشكال عقلي وارد آيد ، بلكه ممكن است
هامش
( 1 ) - الأنوار النعمانية 4 / 210 .