گذشته كه صراحت دارند وگوياى آنند كه پيامبر وأمير مؤمنان وامامان
معصوم عليهم السلام بر بالين محتضر حاضر مى شوند با گفتار ورأى آنان سازگار نيست ،
ونه تنها من كه گروهى از علماى بزرگ نيز به اين تأويل وتوجيه معترضند ، ودر
اينجا براي روشن شدن مطلب گفتار آنان را مى آورم :
علامه مجلسي رحمه الله پس از ذكر پنج وجه كه وجه پنجم مربوط به سيد
مرتضى رحمه الله است گويد : وپوشيده نيست كه دو وجه أخير از سياق اخبار به دور
است ، بلكه چنين تأويلاتى در حقيقت رد اخبار وطعن در آثار است . . . وممكن
است آن بزرگواران را بدنهاى مثالي [ وبرزخي ] بسيارى باشد زيرا خداوند
قدرت كاملى در اختيار آنان نهاده است كه بدان سبب از ساير آدميان ممتاز
گرديده اند . . . وشايسته تر است كه در اين گونه متشابهات تنها ايمان داشت
ومتعرض خصوصيات وتفاصيل آنها نشد وعلم آنها را به امام عالم عليه السلام واگذارد
چنان كه در اخبار تسليم آمده است . وخدا هر كه را خواهد به راه راست هدايت
مى كند . ( 1 )
شيخ جليل حسن بن سليمان حلى شاگرد شهيد أول رحمهما الله پس از نقل گفتار شيخ
مفيد گويد : شيخ رحمه الله به أصل حديث اعتراف دارد وآن را تصديق كرده است ولى
آن را تأويل نموده به آگاهى محتضر از ثمره ولايت يا ثمره شك ودشمنى با
آنان وكوتاهى در اداى حقوق آنان ، آن گونه كه با نشانه هايى كه در خود مى يابد
يقين به آن پيدا مى كند نه آن كه با چشم سر ، شخص آنها را مى بيند وشعاع ديد أو
به آنها مى رسد .
به ايشان گفته مى شود : اين كه ديدار عيني آنان را با چشم سر انكار مى ورزى
وگويى مراد آن نيست بلكه مراد آگاهى از ثمره ولايت يا دشمنى آنهاست ، آيا
هامش
( 1 ) - بحار الأنوار 6 / 202 .